Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kadın Tuzluğu (Berberis vulgaris) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kadın Tuzluğu fotoğraf 1Kadın Tuzluğu fotoğraf 2Kadın Tuzluğu fotoğraf 3Kadın Tuzluğu fotoğraf 4Kadın Tuzluğu fotoğraf 5Kadın Tuzluğu fotoğraf 6
Fotoğraflar: Emőke Dénes, CC BY-SA 4.0 · Arkelin, CC BY 4.0 · Braveheart, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · gailhampshire from Cradley, Malvern, U.K, CC BY 2.0 · MurielBendel, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kadın Tuzluğu

Berberis vulgaris L.

Diğer adları
Kadıntuzluğu, zerişk (kurutulmuş meyveleri için Farsça ad); İngilizce: barberry, common barberry
Familya
Berberidaceae (Kadıntuzluğugiller)
Kullanılan kısım
Meyve

Kadın tuzluğu (Berberis vulgaris), dikenli, yaprak döken bir çalıdır; sonbaharda kırmızı, ekşi tadı olan küçük, uzun meyveler verir. Avrupa ve Batı Asya'da yayılış gösterir; kurutulmuş meyveleri özellikle İran mutfağında 'zerişk' adıyla bilinir.

Botanik özellikleri

Berberis vulgaris, boyu genellikle 1-3 metre olan, yaprak döken, dikenli bir çalıdır. Dikenler üçlü bölünmüş ve sivridir; yapraklar kenarları ince dişli, ters yumurta biçimli ve kısa saplıdır. İlkbaharda salkım biçiminde sarı çiçekler açar; çiçeklerin erkek organları dokunulduğunda hızla hareket eden hassas yapıdadır. Meyve uzun, parlak kırmızı bir böğürtlenimsi meyvedir ve tadı belirgin biçimde ekşidir.

Tür Avrupa'nın ılıman bölgelerinden Kafkasya'ya ve Orta Asya'ya uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir; çit bitkisi olarak çok yerlerde dikilmiş ve yer yer doğallaşmıştır. Türkiye'de Berberis cinsinin birkaç türü yetişir; bunların arasında yaygın olanlardan biri de Berberis crataegina'dır ve Doğu Anadolu ile iç bölgelerin kuru yamaçlarında görülür. Bitki kayalık, güneşli ve iyi drene olmuş toprakları sever.

Tarihçe

Kadın tuzluğu, Avrupa'da ortaçağdan beri bahçelerde ve çitlerde yetiştirilen bir çalıdır. Berberis adının kökeni Arapça 'barbaris' sözüne bağlanır; Türkçedeki 'tuzluk' ifadesinin meyvenin ekşi, tuzlu gibi algılanan tadıyla ilgili olması muhtemeldir. Eski bitki kitaplarında, özellikle Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde, bitkinin bahçe ve çit bitkisi olarak tarihi anlatılır.

Tarımsal tarihte ise Berberis vulgaris ayrı bir yere sahiptir: buğday gövde pası mantarı (Puccinia graminis) yaşam döngüsünün bir evresini bu çalıda geçirir. Bu yüzden 17. yüzyıldan itibaren Avrupa ve Amerika'nın bazı bölgelerinde buğday tarlalarının yakınındaki kadın tuzluğu çalılarının sökülmesi için yasal düzenlemeler yapılmıştır.

Kültürdeki yeri

Doğu Anadolu ve İran kültüründe kadın tuzluğu meyvesi, sofra bezemesi ve ekşi bir tat unsuru olarak önemli bir yere sahiptir. İran'da 'zerişk polo' adıyla bilinen pirinç yemeği, kurutulmuş meyvelerin şekerle kavrulup pilava eklenmesiyle hazırlanır ve düğün ile bayram sofralarında sunulur. Anadolu'da da çalının doğal olarak yetiştiği yörelerde meyvelerin toplanıp kurutulduğu bilinir.

Çalı, diken yapısı sayesinde çit olarak, sonbahar kırmızısı yaprakları ve parlak meyveleriyle de süs bitkisi olarak değer görür. Kırmızı yapraklı bahçe formları peyzajda yaygın olarak kullanılır.

Mutfakta

Taze meyveler çok ekşi olduğundan genellikle kurutulur ya da şurup, reçel, marmelat, meyve suyu ve sos yapımında değerlendirilir. Kurutulmuş meyveler İran mutfağında pilavlara, et yemeklerine ve tavuğa renk ve ekşi lezzet katmak için eklenir. Anadolu'da ise ekşi lezzet arayan salata ve yemeklerde, pekmez ve kurutulmuş meyve karışımlarında kullanılabilir.

Kurutulmuş meyveler hava almayan, kuru bir kapta, serin ve ışık görmeyen yerde saklanmalıdır. Kullanmadan önce kısa süre ılık suda yıkanması, tozunu ve olası kum kalıntılarını arındırır. Çalının kabuğu ve kökü mutfakta kullanılmaz; yalnızca olgun meyveler toplanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Kadın tuzluğu nedir?

Kadın tuzluğu, Berberis vulgaris adlı dikenli çalının ekşi, kırmızı meyveleridir; kurutulmuş hali özellikle İran mutfağında zerişk adıyla bilinir.

Latince adı nedir?

Berberis vulgaris L., kadıntuzluğugiller (Berberidaceae) familyasındandır.

Nerede yetişir?

Avrupa, Kafkasya ve Batı Asya'nın kayalık, güneşli yamaçlarında yetişir; Türkiye'de bu cinsin birkaç türü doğal olarak bulunur.

Kadın tuzluğu nasıl saklanır?

Kurutulmuş meyveler hava almayan bir kapta, serin, kuru ve karanlık yerde saklanır.

Kaynaklar

Davis, P. H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press, 1965-1985.
Baytop, T. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M. A Modern Herbal, 1931.
Mabberley, D. J. Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press.
Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp