Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karakavuk (Chondrilla juncea) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karakavuk fotoğraf 1Karakavuk fotoğraf 2Karakavuk fotoğraf 3Karakavuk fotoğraf 4
Fotoğraflar: Matt Lavin from Bozeman, Montana, USA, CC BY-SA 2.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 3.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · J.claude, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Karakavuk

Chondrilla juncea L.

Diğer adları
Karakavuk, sakız otu, skeleton weed
Familya
Asteraceae (Papatyagiller)
Kullanılan kısım
Genç taban yaprakları (rozet) ve toprak üstü kısımlar

Karakavuk, ince ve neredeyse yapraksız görünen dallarıyla dikkat çeken, sarı çiçekli Chondrilla juncea bitkisidir. Kırık sap ve yapraklarından beyaz bir süt çıkar; bu süt eski çağlardan beri sakız gibi çiğnenmesiyle bilinir. Akdeniz çevresinde genç yaprakları yabani yeşillik olarak toplanır.

Botanik özellikleri

Chondrilla juncea, 40 santim ile 1 metre arasında boylanan, iki ya da çok yıllık, derin kazık köklü otsu bir bitkidir. İlkbaharda karahindibaya benzeyen, kenarları dişli yapraklardan oluşan bir taban rozeti geliştirir; bu yapraklar çiçeklenme döneminde çoğu zaman kurur. Gövde çok dallıdır ve dallar ince, sert ve hasır otunu andıran görünümdedir; tür adındaki juncea sözcüğü de hasıra benzeyen anlamı taşır. Küçük, sarı çiçek başları yaz sonu ile sonbaharda dallar boyunca dağınık biçimde açar.

Bitkinin bütün kısımlarında beyaz bir süt bulunur. Tür Akdeniz havzası, Orta ve Doğu Avrupa ile Batı ve Orta Asya'da doğal olarak yayılır; Türkiye'de yol kenarlarında, nadas tarlalarında, kumlu ve kurak alanlarda yaygındır. Derin kökleri sayesinde kuraklığa çok dayanıklıdır. Avustralya ve Kuzey Amerika'ya taşındığı yerlerde buğday tarlalarında önemli bir yabancı ot haline gelmiş, bu ülkelerde onunla mücadele için bir pas mantarı kullanılmıştır.

Tarihçe

Chondrilla adı antik Yunancadan gelir ve bitkinin sütünden oluşan küçük sakız topaklarıyla ilişkilendirilir. Dioskorides De Materia Medica'da chondrille adıyla bu bitkiyi anlatır ve sütünün kuruyarak sakıza benzer bir madde oluşturduğuna değinir. Plinius da Naturalis Historia'da benzer bir bitkiden söz eder.

Bilimsel ad Linnaeus tarafından 18. yüzyılda verilmiştir. Türkçede karakavuk adı Baytop'un sözlüğünde bu tür için kayıtlıdır; sakız otu gibi adlar ise sütün sakız gibi çiğnenmesi geleneğinden gelir. Aynı ad yöreye göre başka sütlü bitkiler için de kullanılabilir.

Kültürdeki yeri

Anadolu'nun bazı köylerinde çocukların, karakavuk ve benzeri sütlü bitkilerin kırık saplarından sızan sütü toplayıp kurutarak sakız gibi çiğnediği anlatılır. Bu oyun ve uğraş, sakızın her yerde bulunmadığı dönemlerin kırsal yaşamından kalma bir hatıradır. Bitkinin sütünün kauçuğa benzer yapısı, 20. yüzyılda bazı ülkelerde doğal kauçuk kaynağı olarak araştırılmasına da yol açmıştır.

Yunanistan ve Ege adalarında yabani yeşillik toplama geleneği çok güçlüdür ve Chondrilla juncea'nın genç rozetleri bu yeşillikler arasında yer alır. Ege kıyılarında da benzer bir ot toplama kültürü yaşamaktadır. Tarım alanlarında ise derin kökü nedeniyle sökülmesi zor bir yabani ot olarak bilinir.

Mutfakta

Karakavuğun ilkbaharda toplanan genç taban yaprakları, Akdeniz çevresinde yabani yeşillik olarak haşlanıp zeytinyağı ve limonla yenir. Tadı karahindiba ve hindiba gibi hafif acımsıdır; acılığı azaltmak için haşlama suyu dökülür. Yapraklar bazen öteki yabani otlarla birlikte börek ve kavurmalara da katılır. Bitki çiçeklenmeye başladığında yapraklar sertleşip acılaştığından yalnız genç rozetler toplanır.

Yabani ot toplarken türü iyi tanımak, tarım kimyasalı uygulanmış tarla ve yol kenarlarından toplamamak gerekir. Taze yapraklar yıkanıp nemli bir beze sarılarak buzdolabında bir iki gün saklanabilir. Kurutulmuş ürün ise ağzı kapalı bir kapta, kuru ve ışık görmeyen bir yerde saklanır.

Sık sorulan sorular

Karakavuk nedir?

Karakavuk, Chondrilla juncea türüdür. İnce dallı, sarı çiçekli ve sütlü bir otsu bitkidir.

Karakavuğa neden sakız otu denir?

Bitkinin kırılan sap ve yapraklarından çıkan beyaz süt kuruyunca sakıza benzer bir kıvam alır. Eskiden bu süt sakız gibi çiğnenirdi.

Karakavuk nerede yetişir?

Türkiye'de yol kenarlarında, nadas tarlalarında ve kumlu, kurak alanlarda yaygındır. Akdeniz'den Orta Asya'ya kadar yayılır.

Karakavuk nasıl saklanır?

Taze yapraklar nemli bir beze sarılıp buzdolabında kısa süre saklanır. Kurutulmuş ürün kapalı bir kapta, kuru ve karanlık bir yerde tutulur.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp