Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Karaman kimyonu, frenk kimyonu, karaviye, kara kimyon (bazı yörelerde); İngilizce caraway
Familya
Apiaceae (Maydanozgiller)
Kullanılan kısım
Olgun, kurutulmuş meyveler (halk arasında tohum denir)
Karaman kimyonu, Carum carvi adlı iki yıllık bitkinin hilal biçimli, kokulu meyveleridir. Adında kimyon geçse de mutfaktaki kimyondan (Cuminum cyminum) ayrı bir bitkidir; kokusu daha tatlımsı ve anason çağrıştıran bir yapıdadır. Özellikle Orta ve Kuzey Avrupa mutfaklarında ekmek, peynir ve lahana yemeklerinin tanıdık baharatıdır.
Botanik özellikleri
Carum carvi, ilk yıl yere yakın bir yaprak rozeti oluşturan, ikinci yıl 30-80 santime kadar boylanıp çiçeklenen iki yıllık bir otsu bitkidir. Yaprakları havuç yaprağına benzer biçimde ince parçalıdır. Beyaz ya da pembemsi küçük çiçekler, maydanozgillere özgü şemsiye biçimli kümeler halinde açar. Kökü havuca benzer, etli ve iğ biçimlidir.
Meyve, olgunlaşınca iki parçaya ayrılan bir yapıdadır; satılan tanelerin her biri bu yarımlardan biridir. Taneler 3-6 milimetre boyunda, kahverengi, hafif kıvrık ve üzerinde açık renkli ince çizgiler bulunan bir görünümdedir. Kimyon tanesi ise daha düz, daha açık renkli ve tüycüklüdür; iki baharat yan yana konunca kolayca ayırt edilir. Karaman kimyonu ılıman ve serin iklimleri sever; Avrupa'dan Orta Asya'ya kadar çayırlarda yayılır, Türkiye'de özellikle Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu'nun yüksek çayırlarında doğal olarak görülür.
Tarihçe
Karaman kimyonu Avrupa'da kullanılan en eski baharatlardan biri sayılır. Dioskorides, De Materia Medica'da kimyona benzeyen ve ondan ayrı tutulan bir tohumdan söz eder; Plinius da Naturalis Historia'da kimyon türlerini anlatırken benzer ayrımlar yapar. Hangi antik adın tam olarak hangi bitkiye karşılık geldiği konusunda araştırmacılar arasında farklı görüşler vardır.
Orta Çağ'da Avrupa manastır bahçelerinde yetiştirilen bitki, zamanla Alman, Avusturya, İskandinav ve Doğu Avrupa mutfaklarının ayrılmaz parçası oldu. Türkçedeki adlarından frenk kimyonu, bitkinin Avrupa ile özdeşleştirildiğini gösterir. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'nde bu türe ait birden çok yöresel ad kayıtlıdır.
Kültürdeki yeri
Türk mutfak kültüründe kimyon köfte, sucuk, pastırma çemeni ve kuru baklagil yemekleriyle özdeşleşmiş bir baharattır; karaman kimyonu ise daha sınırlı kullanılır. Bu yüzden iki baharatın karıştırılması aktarlarda en sık karşılaşılan sorulardan biridir. Kimyon sıcak ve kurak iklimin, karaman kimyonu ise serin çayırların bitkisidir; kokuları da birbirinden belirgin biçimde ayrılır.
Avrupa'da karaman kimyonu çavdar ekmeğinin, lahana turşusunun ve bazı sert peynirlerin imza kokusu olmuştur. Kümmel adıyla bilinen bazı likörler ve Kuzey Avrupa'ya özgü akvavit türü içkiler de bu baharatla tatlandırılır. Eski İngiltere'de karaman kimyonlu kekler ve şekerlemeler bayram sofralarının bir parçasıydı.
Mutfakta
Karaman kimyonu çavdarlı ve tam buğdaylı ekmeklere, poğaça ve galeta hamurlarına, lahana ve patates yemeklerine, haşlanmış ya da fırınlanmış etlere çok yakışır. Lahana turşusu ve kornişon turşusunda da sık kullanılır. Tanesi bütün olarak kullanılabileceği gibi kullanmadan hemen önce dövülerek de katılabilir. Kimyon yerine konulduğunda yemeğin tadı belirgin biçimde değişeceği için tariflerde birbirinin yerine kullanılmaları önerilmez.
Taneler, ağzı sıkı kapanan, ışık görmeyen bir cam kavanozda ve serin bir dolapta saklanmalıdır. Bütün taneler kokusunu öğütülmüş baharattan çok daha uzun süre korur; bu nedenle ihtiyaç kadar öğütmek en iyisidir. Hafif bir tavada kısa süre kavrulan taneler daha yoğun bir koku verir.
Sık sorulan sorular
Karaman kimyonu nedir?
Karaman kimyonu, maydanozgiller ailesinden Carum carvi bitkisinin kurutulmuş meyveleridir. Hafif tatlımsı, anason çağrıştıran kokusuyla bilinir.
Karaman kimyonu ile kimyon aynı şey midir?
Hayır. Kimyon Cuminum cyminum adlı, sıcak iklimde yetişen tek yıllık bir bitkidir. Karaman kimyonu ise Carum carvi adlı, serin iklimi seven iki yıllık bir bitkidir. Taneleri, kokuları ve mutfaktaki yerleri farklıdır.
Latince adı nedir?
Latince adı Carum carvi L.'dir. İngilizcede caraway olarak bilinir.
Karaman kimyonu nasıl saklanır?
Bütün taneler, kapağı sıkı bir cam kavanozda, ışıktan, ısıdan ve nemden uzak tutulur. Gerektiği kadar öğütülürse kokusu daha uzun süre korunur.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.