Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karamuk (Berberis crataegina) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karamuk fotoğraf 1Karamuk fotoğraf 2Karamuk fotoğraf 3Karamuk fotoğraf 4Karamuk fotoğraf 5Karamuk fotoğraf 6
Fotoğraflar: Conifer, CC BY-SA 4.0 · Robert Flogaus-Faust, CC BY 4.0 · brewbooks from near Seattle, USA, CC BY-SA 2.0 · Mehmet Baran, CC0 · Franz Xaver, CC BY-SA 3.0 · Franz Xaver, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Karamuk

Berberis crataegina DC.

Diğer adları
Karamuk, kara muk, diken üzümü, kadın tuzluğu (bazı yörelerde); İngilizce Anatolian barberry, Turkish barberry
Familya
Berberidaceae (Kadıntuzluğugiller)
Kullanılan kısım
Olgun meyveler

Karamuk, Anadolu'nun kurak yamaçlarında ve çalılıklarında yetişen dikenli bir çalının koyu renkli, ekşimsi meyveleridir. Aynı cinsten Berberis vulgaris ile yakın akrabadır ve halk arasında iki bitkinin adları zaman zaman birbirine karışır. Meyveleri yöresel olarak taze, kurutulmuş ya da şerbet ve marmelat yapımında kullanılır.

Botanik özellikleri

Berberis crataegina, 1-2 metre boylanabilen, sık dallı, dikenli, yaprağını döken bir çalıdır. Dallardaki dikenler genellikle üçlü gruplar halindedir ve yapraklar bu dikenlerin dibinde demetler halinde çıkar. İlkbaharda sarı, küçük çiçekler sarkık salkımlar halinde açar. Meyveler yaz sonunda olgunlaşır; başlangıçta kırmızımsıdır, tam olgunlukta koyu mor ile siyahımsı arasında bir renk alır.

Tür Türkiye, Kafkasya ve çevresinde doğal olarak yayılış gösterir; Davis'in Flora of Turkey eserinde Anadolu'nun pek çok bölgesinden kaydedilmiştir. Kayalık yamaçlarda, orman açıklıklarında ve tarla kenarlarındaki çalılıklarda sık görülür. Kadın tuzluğu adıyla bilinen Berberis vulgaris ise daha çok parlak kırmızı, uzunca meyveleriyle ayırt edilir. Karamuk adındaki kara sözcüğü, büyük olasılıkla meyvelerin koyu rengine işaret eder.

Tarihçe

Berberis cinsinin meyveleri Doğu Akdeniz'den İran ve Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada uzun zamandır bilinir. Dioskorides'in eserinde dikenli çalılar arasında anılan bazı bitkilerin bu cinsle ilişkilendirilip ilişkilendirilemeyeceği tartışmalıdır. Orta Çağ İslam dünyasında ve Avrupa'da kadın tuzluğu meyveleri ekşi tat veren bir mutfak malzemesi olarak tanınıyordu.

Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Anadolu'da Berberis türleri için karamuk, kadın tuzluğu, diken üzümü gibi birçok yöresel adı kaydeder. Bu adların bir kısmı yöreden yöreye farklı türleri kapsar. Bu yüzden aktarda karamuk ve kadın tuzluğu ayrı kartlarda anlatılsa da halk dilinde zaman zaman aynı anlamda kullanıldıkları unutulmamalıdır.

Kültürdeki yeri

Karamuk, Anadolu köylerinde yaz sonunda dağ yamaçlarından toplanan yabani meyvelerdendir. Dikenli dallarından meyve toplamak sabır ister; çocukların ve çobanların yol kenarında avuç avuç yediği ekşi meyveler arasında sayılır. Bazı yörelerde meyveler ipe dizilerek ya da bez üzerinde kurutularak kış için saklanır.

Berberis türlerinin dalları ve kökleri, eskiden sarı renkli boya elde etmek için de kullanılmıştır. Dikenli yapısı nedeniyle bu çalılar tarla ve bağ kenarlarında doğal çit olarak da değerlendirilmiştir. Kadın tuzluğu ile birlikte düşünüldüğünde, karamuk Anadolu'nun ekşi meyve kültürünün az bilinen ama köklü bir parçasıdır.

Mutfakta

Karamuk meyvesinin tadı ekşi ve hafif buruktur. Taze olarak az miktarda yenebildiği gibi şekerle kaynatılarak şerbet, marmelat ve reçel yapılır. Kurutulmuş meyveler, İran mutfağındaki zereşk kullanımına benzer biçimde pilavlara, et yemeklerine ve salatalara ekşilik ve renk katmak için küçük miktarlarda eklenebilir. Kurutulmuş meyveler kullanılmadan önce kısa süre ılık suda bekletilerek yumuşatılabilir.

Kurutulmuş karamuk, iyice kuruduktan sonra ağzı kapalı bir cam kavanozda, serin ve karanlık bir yerde saklanmalıdır. Nemli ortamda kalırsa yapışabilir ya da küflenebilir. Uzun süre saklanacaksa ara sıra kontrol edilmesi ve nem kapmamasına dikkat edilmesi önerilir.

Sık sorulan sorular

Karamuk nedir?

Karamuk, Berberis crataegina adlı dikenli çalının koyu renkli, ekşimsi meyvesidir. Anadolu'da doğal olarak yetişir.

Karamuk ile kadın tuzluğu aynı mı?

İkisi aynı cinsten, yakın akraba bitkilerdir. Kadın tuzluğu adı çoğunlukla parlak kırmızı meyveli Berberis vulgaris için kullanılır; karamuk ise koyu mor-siyahımsı meyveli Berberis crataegina'dır. Ancak yöresel dilde bu adlar zaman zaman birbirinin yerine söylenir.

Karamuk nerede yetişir?

Anadolu'nun kayalık yamaçlarında, çalılıklarında, orman açıklıklarında ve tarla kenarlarında kendiliğinden yetişir.

Karamuk nasıl saklanır?

İyice kurutulmuş meyveler, ağzı sıkı kapanan bir kavanozda, nemden ve ışıktan uzak, serin bir yerde saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp