Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Karanfil Çiçeği (Dianthus caryophyllus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Karanfil Çiçeği fotoğraf 1Karanfil Çiçeği fotoğraf 2Karanfil Çiçeği fotoğraf 3
Fotoğraflar: Dinkun Chen, CC BY-SA 4.0 · George E. Koronaios, CC BY-SA 2.0 · Noordzee23, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Karanfil Çiçeği

Dianthus caryophyllus L.

Diğer adları
Karanfil çiçeği, bahçe karanfili, süs karanfili; İngilizce carnation, clove pink, gillyflower
Familya
Caryophyllaceae (Karanfilgiller)
Kullanılan kısım
Kurutulmuş çiçekler ve taç yaprakları

Karanfil çiçeği, bahçelerde ve çiçekçilerde tanınan Dianthus caryophyllus bitkisinin kokulu çiçekleridir. Mutfakta baharat olarak kullanılan karanfil (Syzygium aromaticum çiçek tomurcuğu) ile adı ve kokusu benzer, fakat bambaşka bir bitkidir. Aktarda kurutulmuş çiçekleri daha çok koku ve süs amacıyla aranır.

Botanik özellikleri

Dianthus caryophyllus, 30-80 santim boylanabilen, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Gövdesi boğumludur, yaprakları dar, şerit biçimli ve mavimsi yeşil renklidir. Çiçeklerin taç yaprakları kenarlarından dişli ya da saçaklıdır; doğal hali pembe-mor tonlarındadır. Kültürde seçilen çeşitler sayesinde beyaz, kırmızı, sarı, alacalı ve katmerli pek çok form ortaya çıkmıştır.

Yabani atası Akdeniz havzasında yetişir; bugün dünyada en çok yetiştirilen kesme çiçeklerden biridir. Dianthus cinsinin Türkiye'de çok sayıda yabani türü bulunur ve bunlar Flora of Turkey'de ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Baharat olan karanfil ise tropikal bir ağaç olan Syzygium aromaticum'un kurutulmuş çiçek tomurcuklarıdır ve mersingiller ailesine aittir. İki bitki arasındaki tek ortak nokta, kokularının birbirini andırmasıdır.

Tarihçe

Bilimsel addaki caryophyllus sözcüğü, Yunanca karyophyllon kelimesinden gelir ve aslında baharat karanfilin eski adıdır. Bahçe karanfili, çiçeklerinin baharat karanfili andıran kokusu yüzünden bu adı almıştır. Dianthus cins adı ise Yunanca kökenli olup çoğunlukla tanrı çiçeği anlamında yorumlanır. Türkçede de karanfil sözcüğü hem çiçek hem baharat için kullanıldığından karışıklık eskiye dayanır.

Orta Çağ Avrupası'nda gillyflower adıyla bilinen karanfiller bahçelerin gözde çiçekleriydi; Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde çiçeklerin eski şerbet ve sirke tariflerinde kokulandırıcı olarak kullanıldığı anlatılır. Osmanlı döneminde karanfil, lale ve sümbül ile birlikte en sevilen bahçe çiçekleri arasındaydı. İznik çinilerinde, kumaşlarda ve halılarda karanfil motifi sıkça işlenmiştir.

Kültürdeki yeri

Karanfil, Osmanlı süsleme sanatının en tanınmış çiçek motiflerinden biridir. Çini, kumaş, cilt kapağı ve tezhip örneklerinde dişli taç yapraklarıyla kolayca tanınır. Lale devri bahçelerinde karanfil yetiştiriciliği de bir uğraş olarak önem kazanmış, yeni renkler ve formlar elde edilmeye çalışılmıştır.

Günümüzde karanfil dünyanın pek çok ülkesinde kutlama, anma ve sevgi göstergesi olarak hediye edilen bir çiçektir. Renklerine farklı anlamlar yüklenir; kırmızı karanfil birçok kültürde özel günlerin simgesidir. Kurutulmuş karanfil çiçekleri kokulu kese, çiçek karışımı ve süsleme işlerinde değerlendirilir.

Mutfakta

Karanfil çiçeği bugün mutfakta yaygın kullanılan bir malzeme değildir. Eski Avrupa tariflerinde taç yaprakları şerbetlere, sirkelere ve şaraplara koku vermek için katılmış, tatlıların süslenmesinde de kullanılmıştır. Çiçekçilerde satılan kesme karanfiller zirai kimyasal uygulanmış olabileceğinden asla yiyecek olarak kullanılmamalıdır. Baharat olan karanfil (Syzygium aromaticum) ile karıştırılmamalı; tariflerde karanfil denildiğinde neredeyse her zaman baharat karanfil kastedilir.

Kurutulmuş karanfil çiçekleri, ağzı kapalı bir kutuda ya da kavanozda, ışıktan ve nemden uzak tutulmalıdır. Güneş gören yerde renkleri hızla solar. Kokulu kese ve süsleme amacıyla kullanılacak çiçekler kâğıt ya da kumaş torbalarda, kuru bir dolapta saklanabilir.

Sık sorulan sorular

Karanfil çiçeği nedir?

Karanfil çiçeği, karanfilgiller ailesinden Dianthus caryophyllus bitkisinin kokulu çiçeğidir. Bahçelerde ve kesme çiçek olarak yetiştirilir.

Karanfil çiçeği ile baharat karanfil aynı mı?

Hayır. Baharat karanfil, tropikal Syzygium aromaticum ağacının kurutulmuş çiçek tomurcuklarıdır. Karanfil çiçeği ise otsu bir bahçe bitkisidir. Adları ve kokuları benzer olsa da ayrı ailelerden bitkilerdir.

Latince adı nedir?

Latince adı Dianthus caryophyllus L.'dir. İngilizcede carnation ya da clove pink olarak bilinir.

Kurutulmuş karanfil çiçeği nasıl saklanır?

Işık görmeyen, kuru ve kapalı bir kapta saklanır. Güneşte rengi soluklaşır, nemde küflenebilir.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp