Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kardelen (Galanthus nivalis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kardelen fotoğraf 1Kardelen fotoğraf 2Kardelen fotoğraf 3Kardelen fotoğraf 4
Fotoğraflar: DidierFy, CC BY-SA 4.0 · Ichwarsnur, CC BY-SA 4.0 · Polda18, CC BY-SA 3.0 · Meneerke bloem, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kardelen

Galanthus nivalis L.

Diğer adları
Kardelen, aktaş, akçiçek, boynubükük, kar çiçeği; İngilizce snowdrop
Familya
Amaryllidaceae (Nergisgiller)
Kullanılan kısım
Süs bitkisi olarak soğan ve çiçek; yenmez

Kardelen, kışın son günlerinde karı delip çiçek açmasıyla tanınan, beyaz, sarkık çiçekli küçük bir soğanlı bitkidir. Bütün kısımları, özellikle soğanı zehirlidir ve hiçbir şekilde yenmez. Galanthus türleri Türkiye'de ve uluslararası ticarette koruma ve izin kurallarına tabidir.

Botanik özellikleri

Galanthus nivalis, 10-20 santim boylanan, toprak altında küçük bir soğana sahip çok yıllık bir bitkidir. Her soğandan genellikle iki dar, mavimsi yeşil yaprak ve tek bir çiçek sapı çıkar. Çiçek sarkık durur; üç uzun beyaz dış parça ile üç kısa, uçlarında yeşil leke bulunan iç parçadan oluşur. Kış sonu ile ilkbahar başında, çoğu zaman kar henüz erimeden açar.

Galanthus nivalis daha çok Avrupa'da yayılış gösterir. Türkiye'de ise Galanthus elwesii, Galanthus woronowii, Galanthus plicatus gibi çok sayıda başka kardelen türü doğal olarak yetişir ve Anadolu bu cins için önemli bir çeşitlilik merkezidir. Halk arasında bu türlerin hepsine kardelen denir. Türler arasındaki farklar yaprak genişliği, yaprak kenarlarının kıvrılışı ve iç çiçek parçalarındaki yeşil lekenin biçimi gibi ayrıntılara dayanır.

Tarihçe

Cins adı Galanthus, Yunanca süt ve çiçek anlamına gelen sözcüklerden türetilmiştir ve çiçeğin süt beyazı rengine işaret eder. Tür adı nivalis ise Latincede karla ilgili anlamına gelir. Linnaeus türü 18. yüzyılda bu adla tanımlamıştır. Avrupa'da kardelen yüzyıllardır manastır bahçelerinde ve kilise avlularında yetiştirilmiş, kışın sonunu müjdeleyen çiçek olarak sevilmiştir.

Anadolu kardelenleri 19. yüzyıldan itibaren Avrupa bahçeciliğinin dikkatini çekmiş, soğanlar uzun süre büyük miktarlarda doğadan toplanıp ihraç edilmiştir. Bu toplama doğal popülasyonlar üzerinde baskı oluşturunca hem ulusal düzenlemeler hem de uluslararası kurallar devreye girmiştir. Galanthus cinsi, nesli tehlike altındaki türlerin ticaretini düzenleyen CITES sözleşmesinin ekleri kapsamındadır; Türkiye'de de doğadan soğan toplanması ve ihracatı izin ve kotalara bağlıdır.

Kültürdeki yeri

Kardelen, Türk kültüründe dayanıklılığın, umudun ve baharın müjdecisi olarak anılır. Karı delip açan çiçek imgesi şiirlere, şarkılara ve hikâyelere konu olmuştur. Adının kendisi de kar ve delmek sözcüklerinin birleşiminden doğmuş gibi okunur ve bitkinin en bilinen özelliğini anlatır.

Avrupa'da kardelen meraklılarının oluşturduğu topluluklar, farklı çeşitleri toplayıp sergiler; nadir çeşitlerin soğanları yüksek fiyatlarla el değiştirir. Bahçelerde ağaç altlarında, gölgeli ve nemli yerlerde zamanla kendiliğinden çoğalan küçük kümeler oluşturur. Doğadan sökmek yerine, yasal yollardan üretilmiş soğanlarla yetiştirilmesi doğal popülasyonların korunması açısından önemlidir.

Mutfakta

Kardelen mutfakta kullanılmaz. Soğanı başta olmak üzere bitkinin tüm kısımları zehirlidir ve yenmez; görünüşü küçük bir soğana ya da arpacık soğanına benzediğinden karıştırılmamasına özellikle dikkat edilmelidir. Bitkiye dokunduktan sonra elleri yıkamak ve çocukların, evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde bulundurmak doğru olur. Herhangi bir amaçla tüketilmesi, yalnız uzman bilgisiyle bile önerilmeyecek bir durumdur.

Süs bitkisi olarak dikilecek soğanlar serin, kuru ve havadar bir yerde, ağzı açık kâğıt torbalarda kısa süre saklanabilir. Kardelen soğanları uzun süre kuru kalmayı pek sevmez; bu nedenle mümkün olan en kısa sürede toprağa dikilmeleri önerilir. Soğanlar gıda ürünlerinden ayrı, etiketli olarak saklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Kardelen nedir?

Kardelen, nergisgiller ailesinden, kış sonunda beyaz ve sarkık çiçekler açan küçük bir soğanlı bitkidir. Galanthus cinsine ait türlerin genel adıdır.

Kardelen yenir mi?

Hayır. Kardelenin soğanı başta olmak üzere tüm kısımları zehirlidir ve yenmez.

Kardelen toplamak serbest mi?

Galanthus türleri hem Türkiye'de hem de uluslararası ticarette CITES kapsamında koruma ve izin kurallarına tabidir. Doğadan soğan sökmek ve satmak izne bağlıdır; bahçe için yasal yollardan üretilmiş soğanlar tercih edilmelidir.

Kardelen nerede yetişir?

Galanthus nivalis daha çok Avrupa'da yetişir. Türkiye'de ise orman altlarında, nemli çayırlarda ve dağ yamaçlarında birçok farklı kardelen türü doğal olarak bulunur.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Davis, A.P., The Genus Galanthus, Royal Botanic Gardens Kew / Timber Press, 1999.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Kew, Plants of the World Online (POWO).
CITES, Nesli Tehlike Altındaki Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme, Ekler.

WhatsApp