Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kayışkıran (Ononis spinosa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kayışkıran fotoğraf 1Kayışkıran fotoğraf 2Kayışkıran fotoğraf 3Kayışkıran fotoğraf 4Kayışkıran fotoğraf 5Kayışkıran fotoğraf 6
Fotoğraflar: Cultureel Gelderland, CC0 · Maša Sinreih in Valentina Vivod, CC BY-SA 3.0 · Rillke, CC BY-SA 3.0 de · Daniel VILLAFRUELA., CC BY-SA 4.0 · Thomas Krucker, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kayışkıran

Ononis spinosa L.

Diğer adları
sabankıran, Kayışkıran, kayış kıran otu; İngilizce spiny restharrow
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Kök

Kayışkıran, Ononis spinosa, dikenli dalları ve pembe kelebek çiçekleriyle tanınan, çayır ve mera kenarlarında yetişen çalımsı bir baklagildir. Derine inen, sert ve lifli kökleri nedeniyle hem Türkçede hem de Avrupa dillerinde adını sabanı ve koşum kayışını zorlamasından almıştır. Aktarlarda kurutulmuş kökleri satılır.

Botanik özellikleri

Ononis spinosa, 30-80 santim boylanabilen, tabanı odunsulaşan çok yıllık bir yarı çalıdır. Dalları dik ya da yükselici, salgı tüylü ve sivri dikenlidir. Yapraklar alt kısımlarda üçlü, üst kısımlarda çoğunlukla tek yaprakçıklıdır ve kenarları dişlidir. Ezildiğinde bitkiden hafif, kendine özgü bir koku yayılır.

Çiçekler yaz aylarında yaprak koltuklarında tek tek ya da ikişer açar; baklagillere özgü kelebek biçimli, pembe ya da açık mor renklidir. Meyve kısa, tüylü ve birkaç tohumlu küçük bir baklacıktır. Kök sistemi derine inen, sert ve uzun bir ana köktür. Kuru çayırlarda, mera kenarlarında, yol boylarında ve kireçli topraklarda yetişir; Türkiye'de birkaç alt türüyle geniş bir yayılış gösterir.

Tarihçe

Ononis cinsi antik çağda da biliniyordu. Dioskorides, De Materia Medica'da anonis ya da ononis adıyla dikenli, kökü uzun bir bitkiyi tarif eder ve bu tarif genellikle kayışkıran ile ilişkilendirilir. Plinius da Naturalis Historia'da aynı adla bu bitkiden söz eder.

Bitkinin halk adları ilginç bir ortaklık gösterir. İngilizcedeki restharrow adı, sert köklerinin tırmığı durdurduğu anlamına gelir; Türkçedeki kayışkıran adı da çift sürerken koşum kayışlarını koparacak kadar dirençli köklerine işaret eder. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'nde bu ad Ononis türleri için kayıtlıdır.

Kültürdeki yeri

Kayışkıran, çiftçilerin pek sevmediği bir bitki olmuştur. Tarla kenarlarından ekili alanlara yayıldığında sert kökleri sabanı ve hayvanları zorlar, dikenli dalları da otlayan hayvanların yemesini güçleştirir. Buna karşın kurak meralarda toprağı tutan, yaz ortasında pembe çiçekleriyle arıları çeken bir bitkidir.

Anadolu'da kayışkıran kökü, kazmayla derinden sökülerek toplanır ve kurutulup aktarlara ulaştırılır. Bitki, baklagil olduğu için köklerinde bulunan bakteriler sayesinde toprağa azot kazandıran bitkiler arasındadır. Avrupa'da da benzer biçimde yol kenarlarının ve kuru çayırların tanıdık bitkilerinden biridir.

Mutfakta

Kayışkıran mutfakta kullanılan bir bitki değildir; yemeklere ya da salatalara katılmaz. Bu kartta yalnız botanik, tarih ve kültür bilgisi verilmektedir.

Aktarlarda satılan kayışkıran kökü kurutulmuş, kesilmiş parçalar halindedir. Kökler ağzı kapalı bir kapta ya da bez torbada, kuru, serin ve ışık almayan bir yerde saklanmalıdır. Nemli ortamda küflenebileceği için ambalajın sıkıca kapatılması önemlidir.

Sık sorulan sorular

Kayışkıran nedir?

Kayışkıran, baklagiller ailesinden, dikenli dalları ve pembe çiçekleri olan, çok yıllık bir yarı çalıdır. Sert ve derin kökleriyle tanınır.

Kayışkıranın Latince adı nedir?

Bilimsel adı Ononis spinosa L.'dir. Ononis cinsi, Akdeniz ve Avrupa'da yayılış gösteren birçok türü kapsar.

Kayışkıran nerede yetişir?

Kuru çayırlarda, mera ve tarla kenarlarında, yol boylarında, özellikle kireçli topraklarda yetişir. Türkiye'nin birçok bölgesinde bulunur.

Kayışkıran kökü nasıl saklanır?

Kurutulmuş kökler ağzı kapalı bir kapta, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanmalıdır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.

WhatsApp