Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Keçiboynuzu fotoğraf 1Keçiboynuzu fotoğraf 2Keçiboynuzu fotoğraf 3Keçiboynuzu fotoğraf 4Keçiboynuzu fotoğraf 5Keçiboynuzu fotoğraf 6
Fotoğraflar: Jengod, CC BY-SA 4.0 · Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0 · SAplants, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · MargaretRDonald, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Keçiboynuzu

Ceratonia siliqua L.

Diğer adları
harnup, harup, buynuz, boynuz; İngilizce carob, locust bean, St John's bread
Familya
Fabaceae (Baklagiller)
Kullanılan kısım
Olgun meyve (bakla) ve tohumları

Keçiboynuzu, Akdeniz kıyılarının her dem yeşil ağacıdır ve koyu kahverengi, tatlı baklalarıyla bilinir. Meyvesinden pekmez, toz ve şeker yerine kullanılan ürünler yapılır. Tohumlarının eski çağlarda ağırlık ölçüsü olarak kullanıldığı ve karat sözcüğünün buradan geldiği anlatılır.

Botanik özellikleri

Ceratonia siliqua, 5-10 metre boylanabilen, geniş tepeli, her dem yeşil bir ağaçtır. Yaprakları parlak, kalın, sert ve birkaç çift yuvarlakça yaprakçıktan oluşur. Küçük, taç yapraksız çiçekleri sonbaharda doğrudan dal ve gövde üzerinde açar. Ağaçların çoğu ya yalnız erkek ya da yalnız dişi çiçek taşır; bu yüzden bahçelerde aşılama ile karışık dikim yapılır.

Meyvesi 10-25 santim uzunluğunda, düz, kıvrık, olgunlaşınca koyu kahverengiye dönen bir baklağıdır. Etli kısmı tatlıdır, içinde sert ve parlak tohumlar bulunur. Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarında, kayalık yamaçlarda kendiliğinden ya da yarı yabani halde yetişir. Sıcağa ve kuraklığa dayanıklıdır, sert dona ise dayanmaz.

Tarihçe

Keçiboynuzu Doğu Akdeniz'de binlerce yıldır bilinen bir ağaçtır. Dioskorides ve Plinius, bu ağacın meyvesini tatlı bir besin olarak anar. Tohumlarının birbirine çok yakın ağırlıkta olduğu düşüncesiyle eski tüccarların bunları tartı birimi olarak kullandığı, Yunanca keration adının da karat sözcüğüne dönüştüğü anlatılır. Altın ayarı ve değerli taşların ağırlığında kullanılan karat bu yüzden keçiboynuzunun adını taşır.

İngilizcedeki St John's bread adı, Hristiyan geleneğinde Vaftizci Yahya'nın çölde bu meyveyle beslendiği yorumuna dayanır. Arapça harrub sözcüğü Türkçeye harnup biçiminde geçmiştir. Osmanlı döneminde Akdeniz limanlarından ihraç edilen ürünler arasında keçiboynuzu da yer alırdı.

Kültürdeki yeri

Anadolu'nun güney kıyılarında keçiboynuzu, köy hayatının tanıdık bir parçasıdır. Hasat yaz sonunda yapılır, baklalar sırıklarla silkelenerek toplanır. Çocukların cebinde kuru keçiboynuzu taşıması, eskiden tatlı yerine geçen bir alışkanlıktı. Mersin, Antalya ve Muğla çevresinde keçiboynuzu pekmezi bugün de yaygın olarak üretilir.

Kıbrıs'ta keçiboynuzu kara altın diye anılacak kadar önemli bir ürün olmuştur; liman depoları ve ezme tesisleri hala hatırlanır. Ağacın gölgesi geniş olduğu için köy meydanlarında ve tarla kenarlarında hayvanların ve insanların dinlendiği yer olarak da sevilir. Odunu sert ve kırmızımsı olup eskiden marangozlukta da değerlendirilmiştir.

Mutfakta

Keçiboynuzu pekmezi, baklaların suda bekletilip kaynatılması ve süzülen şıranın koyulaştırılmasıyla yapılır; tahinle karıştırılarak kahvaltılarda yenir. Öğütülmüş keçiboynuzu tozu kek, kurabiye ve sıcak içeceklerde kakaoya benzer bir renk ve tat verir. Kuru baklalar olduğu gibi de çiğnenebilir. Tohumlardan elde edilen keçiboynuzu çekirdeği unu, gıda sanayinde koyulaştırıcı olarak kullanılan bilinen bir katkıdır.

Kuru keçiboynuzu, nemsiz ve serin bir yerde, bez torba ya da kapaklı kapta uzun süre saklanabilir. Nem alırsa yumuşar ve küflenebilir, bu yüzden havadar yerde tutulmalıdır. Toz hali ağzı sıkı bir kavanozda, pekmez ise serin ve karanlık bir dolapta saklanır.

Sık sorulan sorular

Keçiboynuzu nedir?

Keçiboynuzu, Akdeniz'de yetişen her dem yeşil Ceratonia siliqua ağacının tatlı, kahverengi baklasıdır.

Keçiboynuzu ile harnup aynı şey midir?

Evet. Harnup ve harup, keçiboynuzunun Arapçadan geçmiş yöresel adlarıdır.

Keçiboynuzu nerede yetişir?

Türkiye'de Akdeniz ve Ege kıyılarında, özellikle Mersin, Antalya ve Muğla çevresinde yetişir.

Keçiboynuzu nasıl saklanır?

Kuru baklalar havadar, kuru ve serin bir yerde saklanır. Toz hali kapağı sıkı kavanozda tutulmalıdır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, keçiboynuzu yetiştiriciliği yayınları.

WhatsApp