Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kenevir (Cannabis sativa) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kenevir fotoğraf 1Kenevir fotoğraf 2Kenevir fotoğraf 3Kenevir fotoğraf 4Kenevir fotoğraf 5Kenevir fotoğraf 6
Fotoğraflar: Yo, CC BY-SA 4.0 · Rickproser (talk), CC BY 3.0 · Skalle-Per Hedenhös, CC BY-SA 4.0 · Chmee2, CC BY 3.0 · Vinayaraj, CC BY-SA 4.0 · Vinayaraj, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kenevir

Cannabis sativa L.

Diğer adları
kendir, kenevir tohumu; İngilizce hemp, industrial hemp
Familya
Cannabaceae (Kenevirgiller)
Kullanılan kısım
Tohum (gıda, kuş yemi) ve gövde lifi

Kenevir, insanlığın en eski lif ve tohum bitkilerinden biridir; gövdesinden halat, çuval ve kumaş, tohumundan ise gıda ve kuş yemi elde edilir. Anadolu'da kendir adıyla yüzyıllarca tarımı yapılmıştır. Türkiye'de kenevir ekimi bugün yasal düzenlemelere bağlıdır ve izinle yapılabilir; sitede ayrıca Kenevir Tohumu Yağı kartı bulunur.

Botanik özellikleri

Cannabis sativa, 1-4 metre boylanabilen, dik gövdeli, tek yıllık bir otsu bitkidir. Yaprakları el biçiminde, beş ile yedi parçalı, kenarları testere dişlidir. Genellikle erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde bulunur; tohumlar dişi bitkilerde olgunlaşır. Tohum, sert kabuklu, gri kahverengi, küçük bir fındıkçık şeklindedir.

Gövdenin dış kısmında uzun, sağlam lif demetleri bulunur ve bunlar ıslatma, kurutma ve dövme işlemleriyle ayrılır. Bitkinin anavatanı Orta Asya olarak kabul edilir; binlerce yıldır insanla birlikte dünyaya yayılmıştır. Lif ve tohum için yetiştirilen endüstriyel kenevir çeşitleri, kısa sürede yüksek boy yapabilen ve sık ekime uygun bitkilerdir.

Tarihçe

Kenevir, Doğu Asya'dan Avrupa'ya kadar çok eski çağlardan beri yetiştirilen bir lif bitkisidir. Antik yazarlar kenevir lifinden yapılan giysilerden ve halatlardan söz eder; Plinius da Naturalis Historia'da kenevirin halat yapımındaki yerini anar. Yelkenli gemiler çağında halatlar, yelkenler ve çuvallar için büyük ölçüde kenevir lifi kullanılırdı.

Osmanlı döneminde Karadeniz ve İç Anadolu'nun bazı yörelerinde kendir ekimi yaygındı ve donanmanın halat ihtiyacının önemli bir kısmı buradan karşılanırdı. Kastamonu, Samsun ve Sinop çevresi kendir dokumacılığıyla bilinirdi. Yirminci yüzyılda sentetik liflerin yaygınlaşması ve yasal sınırlamalar nedeniyle tarım alanları daraldı; günümüzde ekim, belirli kurallar çerçevesinde ve izne bağlı olarak yapılabilmektedir.

Kültürdeki yeri

Anadolu köylerinde kendir lifinden ip, urgan, çuval, heybe ve kaba kumaşlar dokunurdu. Kendirin ıslatıldığı havuzlar ve tokmaklarla dövüldüğü işlikler köy hayatının bir parçasıydı. Kastamonu'nun bazı yörelerinde kendirden dokunan bezler ve çarşaflar bugün de yerel el sanatı olarak hatırlanır.

Kenevir tohumu ise kuş yemlerinin bilinen bir bileşenidir; özellikle saka, florya ve kanarya gibi kafes kuşlarına verilen yem karışımlarında yer alır. Günümüzde kenevir lifi, doğal tekstil ve kağıt üretiminde yeniden ilgi görmektedir. Lif, dayanıklılığı ve suya karşı direnciyle bilinir.

Mutfakta

Kabuğu ayrılmış kenevir tohumu, fındıksı ve hafif tatlı bir tada sahiptir. Salatalara, kahvaltılık gevreklere, yoğurda ve hamur işlerine serpilerek kullanılabilir. Anadolu'nun bazı yörelerinde tohumun kavrularak çerez gibi yendiği anlatılır. Gıda olarak satılan tohum, yasal kurallara uygun üretilmiş ürünlerden seçilmelidir.

Yağ oranı yüksek olduğundan kenevir tohumu kolayca acılaşabilir. Kabuklu tohum serin ve kuru bir yerde, kabuğu ayrılmış tohum ise ağzı sıkı bir kapta ve tercihen buzdolabında saklanmalıdır. Kuş yemi olarak kullanılan tohumun da nemden ve böceklerden korunması gerekir.

Sık sorulan sorular

Kenevir nedir?

Kenevir, Cannabis sativa adlı, lifi ve tohumu için yetiştirilen tek yıllık bir bitkidir. Anadolu'da kendir adıyla da bilinir.

Kenevir lifi ne için kullanılır?

Tarih boyunca halat, urgan, çuval, yelken ve kaba kumaş yapımında kullanılmıştır. Günümüzde doğal tekstil ve kağıt üretiminde de değerlendirilir.

Türkiye'de kenevir ekilebilir mi?

Türkiye'de kenevir ekimi yasal düzenlemelere tabidir ve yalnızca izin alınarak, belirlenen koşullarda yapılabilir.

Kenevir tohumu nasıl saklanır?

Yağ oranı yüksek olduğundan serin, kuru ve karanlık bir yerde, kabuğu ayrılmış tohum ise ağzı sıkı bir kapta buzdolabında saklanmalıdır.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, lif bitkileri yayınları.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp