Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kurt pençesi, kurtpençesi, likopodyum; sporlarına likopodyum tozu denir; İngilizce common clubmoss, stag's-horn clubmoss, wolf's-foot clubmoss
Familya
Lycopodiaceae (Kibritotugiller)
Kullanılan kısım
Sporları (likopodyum tozu) ve kurutulmuş toprak üstü kısımları; bitki yenmez
Kibrit otu, çiçek ve tohum oluşturmayan, sporla çoğalan, yerde sürünen eski bir bitki soyunun üyesidir. Halk arasında kurt pençesi adıyla da bilinir. Sarı, un gibi ince sporları tarihte havai fişeklerde, tiyatro efektlerinde ve ilk fotoğraf flaşlarında parlak alev elde etmek için kullanılmıştır.
Botanik özellikleri
Lycopodium clavatum, toprak yüzeyinde metrelerce uzayabilen, dallanan, her dem yeşil bir sporlu bitkidir. Gövdesi sık dizilmiş, iğnemsi, ucunda ince beyaz bir kıl taşıyan küçük yapraklarla kaplıdır ve bu görünüm bitkiye yosunu andıran bir hal verir. Yaz sonunda dik sapların ucunda, genellikle ikişer üçer duran, sarımsı başak biçimli spor kozalakları oluşur. Bu kozalaklardan dökülen sporlar son derece ince ve kuru bir toz halindedir.
Kibrit otu ve akrabaları, karada yaşayan damarlı bitkilerin en eski soylarından biri sayılır; atalarının yüz milyonlarca yıl önce ağaç boyutunda türler verdiği bilinir. Gelişmesi çok yavaştır: sporun çimlenip yeni bir bitki oluşturması yıllar alabilir. Kuzey yarımkürenin serin ormanlarında, fundalıklarda ve asitli topraklarda yaşar. Türkiye'de Kuzey Anadolu'nun nemli dağ ormanlarında seyrek olarak bulunur; bu yüzden doğadan toplanması yerine korunması gereken bir bitkidir.
Tarihçe
Bitkinin Latince adı Yunanca kurt anlamına gelen lykos ile ayak anlamına gelen pous sözcüklerinden türetilmiştir; sürünen dal uçlarının hayvan pençesine benzetilmesinden doğmuştur. Türkçedeki kurt pençesi adı da aynı benzetmeyi taşır. Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü'nde kibrit otu adı bu cins için kayıtlıdır.
Sporların asıl ünü yanma özelliğinden gelir. Havaya savrulan likopodyum tozu bir alevle karşılaşınca bir anda parlayıp sönen parlak bir ateş topu oluşturur. Bu yüzden 19. yüzyılda tiyatro sahnelerinde şimşek ve alev efektlerinde, havai fişek yapımında ve ilk fotoğraf flaşlarında kullanılmıştır. Fizik derslerinde ses dalgalarını göstermek için yapılan eski deneylerde ve parmak izi tozu olarak da yer bulmuştur.
Kültürdeki yeri
Kibrit otu adı, sporların ateşle hızla parlamasından gelir ve bitkinin halk hafızasındaki yerini anlatır. Avrupa'nın bazı kırsal bölgelerinde uzun dalları çelenk ve süs olarak kullanılmış, kış aylarında evlere yeşillik olarak asılmıştır. Yerde halka biçiminde yayılması eski masallarda peri halkalarına benzetilmiştir.
Günümüzde bitki pek çok Avrupa ülkesinde koruma altındadır ve doğadan toplanması sınırlanmıştır. Aktarlarda kurt pençesi adıyla satılan ürün, kurutulmuş bitki ya da spor tozu biçiminde olabilir. Bu ürün bir gıda değildir; yalnızca geleneksel aktar ürünü olarak bilinir ve uzman bilgisi olmadan kullanılmamalıdır.
Mutfakta
Kibrit otu mutfakta kullanılmaz ve yenmez. Bitkinin kendisi alkaloit içerir; spor tozu ise havaya savrulduğunda kolayca alev alabilen bir maddedir. Bu yüzden hiçbir yemekte, içecekte ya da baharat karışımında yeri yoktur.
Saklama açısından spor tozu ateşten, kıvılcımdan ve sıcak yüzeylerden uzak tutulmalıdır. Ağzı sıkı kapanan, kırılmaz bir kapta, kuru ve serin bir yerde, çocukların ulaşamayacağı bir rafta saklanmalıdır. Kurutulmuş bitki de nemden korunarak etiketli bir kapta tutulmalı, gıdalarla aynı yere konmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Kibrit otu nedir?
Kibrit otu, Lycopodium clavatum adlı, sporla çoğalan, yerde sürünen her dem yeşil bir bitkidir. Halk arasında kurt pençesi olarak da bilinir.
Kibrit otuna neden bu ad verilmiş?
Sarı spor tozu havaya savrulup alevle karşılaşınca bir anda parlar. Bu özelliği yüzünden tarihte havai fişeklerde, tiyatro efektlerinde ve ilk fotoğraf flaşlarında kullanılmıştır.
Kibrit otu yenir mi?
Hayır. Kibrit otu yenmez, gıda ya da baharat olarak kullanılmaz. Spor tozu kolay alev aldığı için ateşten uzak tutulmalıdır.
Kibrit otu nerede yetişir?
Kuzey yarımkürenin serin ormanlarında ve fundalıklarında yetişir. Türkiye'de Kuzey Anadolu'nun nemli dağ ormanlarında seyrek görülür.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).