Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kemmun, kimyon tohumu, beyaz kimyon; İngilizce cumin
Familya
Apiaceae (Maydanozgiller)
Kullanılan kısım
Kurutulmuş meyveleri (halk arasında tohum denir)
Kimyon, köfteden sucuğa, nohut yemeklerinden kuru fasulyeye kadar Türk mutfağının en tanıdık baharatlarından biridir. Maydanozgiller ailesinden, tek yıllık, narin bir otun kurutulmuş meyvelerinden elde edilir. Sıcak, topraksı ve hafif acımsı kokusuyla binlerce yıldır Akdeniz, Orta Doğu ve Hint mutfaklarında kullanılır.
Botanik özellikleri
Cuminum cyminum, 20-50 santim boylanan, ince dallı, tek yıllık otsu bir bitkidir. Yaprakları ipliksi parçalara ayrılmıştır ve dereotunu andırır. Beyaz ya da pembemsi küçük çiçekleri şemsiye biçimli çiçek durumlarında toplanır. Meyveleri uzunca, ince çizgili, grimsi kahverengi ve iki parçalı bir yapıdadır; baharat olarak kullanılan kısım budur.
Bitki sıcak ve kurak iklimleri sever, kısa bir yetişme dönemi içinde olgunlaşır. Anavatanı Doğu Akdeniz ve Orta Doğu olarak kabul edilir. Türkiye, özellikle İç ve Güneydoğu Anadolu'da kimyon tarımı yapılan önemli ülkelerden biridir. Karaman kimyonu adıyla bilinen Carum carvi ise ayrı bir türdür; tohumları kavisli, kokusu daha tatlı ve anason benzeridir.
Tarihçe
Kimyon, insanoğlunun en eski baharatlarından biridir. Eski Mısır'da hem yemeklerde hem de ölü gömme geleneklerinde kullanıldığı bilinir. Tevrat'ta kimyonun harman dövülürken sopa ile dövüldüğünden söz edilir; bu, bitkinin o çağda tarlada yetiştirildiğini gösterir. Dioskorides ve Plinius da eserlerinde kimyonu ayrıntılı olarak anlatmıştır.
Kimyon sözcüğü Yunanca kyminon ve Latince cuminum ile aynı köke dayanır; bu kökün Sami dillerinden geldiği düşünülür. Roma döneminde karabiber kadar sevilen bir sofra baharatıydı. Orta Çağ'da Avrupa'da yaygın olarak kullanıldı, daha sonra İspanyol ve Portekizli denizciler aracılığıyla Amerika kıtasına ulaştı ve Meksika mutfağının da vazgeçilmezi oldu.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da kimyon, et yemeklerinin ve özellikle köftenin baharatı olarak bilinir. İnegöl, Tekirdağ ve Akçaabat gibi köfteleriyle ünlü yörelerde kimyonun oranı ustaların sırrı sayılır. Sucuk ve pastırma çemeninde de kimyon başlıca baharatlar arasında yer alır.
Kimyon, Türkiye'nin dış ticaretinde de önemli bir baharattır ve tarlaları yaz başında beyaz çiçeklerle örtülür. Hint mutfağında jeera adıyla bilinir, kızgın yağda kavrularak yemeklere katılır. Kuzey Afrika'da ise kimyon tuzla karıştırılarak sofrada tuzluk gibi bulundurulur.
Mutfakta
Toz kimyon köfte, kıyma, kuru fasulye, nohut, mercimek köftesi, içli köfte ve humus gibi yemeklerde kullanılır. Kokusu güçlü olduğundan az miktar yeterlidir. Bütün kimyon tavada birkaç dakika kuru kavrulup sonra öğütülürse kokusu daha belirgin hale gelir. Kimyon yağı ise bu baharattan elde edilen ayrı bir üründür ve sitede ayrı kartta anlatılmıştır.
Kimyon bütün halde, kapağı sıkı bir cam kavanozda, ışıktan ve nemden uzak saklandığında kokusunu uzun süre korur. Toz kimyon ise birkaç ay içinde kokusunu kaybetmeye başlar. Bu yüzden az miktarda öğütmek ya da az miktarda toz almak en iyisidir.
Sık sorulan sorular
Kimyon nedir?
Kimyon, Cuminum cyminum adlı tek yıllık bir bitkinin kurutulmuş meyvesidir. Köfte, sucuk ve baklagil yemeklerinde kullanılan sıcak kokulu bir baharattır.
Kimyon ile Karaman kimyonu aynı şey mi?
Hayır. Karaman kimyonu Carum carvi adlı ayrı bir bitkidir. Tohumları daha koyu ve kavislidir, kokusu daha tatlıdır.
Kimyon nerede yetişir?
Sıcak ve kurak bölgelerde yetişir. Türkiye'de İç ve Güneydoğu Anadolu'da tarımı yapılır; dünyada Hindistan, İran ve Suriye de bilinen üreticilerdir.
Kimyon nasıl saklanır?
Bütün ya da toz kimyon, ışık görmeyen, kapağı sıkı bir kavanozda, kuru ve serin yerde saklanır. Bütün tane, tozdan çok daha uzun süre kokusunu korur.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.