Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kına (Lawsonia inermis) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kına fotoğraf 1Kına fotoğraf 2Kına fotoğraf 3Kına fotoğraf 4
Fotoğraflar: Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · thiagarajan, CC BY-SA 4.0 · Ubkoumbogny, CC BY-SA 4.0 · Yercaud-elango, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kına

Lawsonia inermis L.

Diğer adları
kına ağacı, hınna; İngilizce henna, Egyptian privet
Familya
Lythraceae (Kınagiller)
Kullanılan kısım
Yapraklar (kurutulup toz haline getirilmiş)

Kına, yapraklarından elde edilen turuncu kırmızı boyasıyla binlerce yıldır bilinen sıcak iklim çalısıdır. Anadolu'da kına gecesi, asker uğurlaması ve bayram gelenekleriyle kültürün ayrılmaz bir parçasıdır. Mutfakta kullanılmaz, yenmez.

Botanik özellikleri

Lawsonia inermis, 2-6 metre boylanabilen, çok dallı bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yaprakları karşılıklı, küçük, eliptik ve parlak yeşildir. Beyaz, pembe ya da kırmızımsı küçük çiçekleri dal uçlarında salkımlar halinde açar ve hoş, güçlü bir koku yayar. Meyvesi küçük, yuvarlak bir kapsüldür.

Yapraklarında bulunan lavson adlı turuncu kırmızı boya maddesi, ezilip ıslatıldığında açığa çıkar ve proteinli yüzeylere bağlanır. Bitki Kuzey Afrika, Arap Yarımadası ve Güney Asya'nın sıcak ve kurak bölgelerinde doğal olarak yetişir. Türkiye'de doğal olarak bulunmaz; kına tozu ithal edilir. Tür adı inermis, Latince silahsız, yani dikensiz anlamına gelir.

Tarihçe

Kınanın kullanımı Eski Mısır'a kadar uzanır; bazı mumyalarda saç ve tırnakların kına ile boyandığı görülmüştür. Dioskorides, De Materia Medica'da kypros adıyla bu bitkiyi anlatır ve çiçeklerinin kokusundan söz eder. Plinius da Mısır'da yetişen bu kokulu çalıyı tanıtır.

Arapça hinnâ sözcüğü hem Türkçedeki kına hem de İngilizce henna adlarının kökenidir. Cins adı Lawsonia, Linnaeus tarafından İskoç hekim ve gezgin Isaac Lawson'ın anısına verilmiştir. Osmanlı döneminde kına, düğün ve bayram geleneklerinin önemli bir parçası olarak tüm Anadolu'ya yayılmıştı.

Kültürdeki yeri

Kına gecesi, Anadolu düğünlerinin en duygusal törenidir. Gelinin avucuna kına yakılırken türküler söylenir, gelin kınası yakılmadan önce avucunu açmaz ve damat tarafının hediye para koymasını bekler. Kınanın kırmızı rengi bağlılığı ve bereketi simgeler. Yörelere göre farklı türküler ve gelenekler eşlik eder.

Askere uğurlanan gençlerin eline kına yakılması da yaygın bir gelenektir; kına burada vatan için adanmışlığı simgeler. Kurban bayramında kurbanlık koçların başına kına sürülmesi de bilinen bir adettir. Hint ve Kuzey Afrika kültürlerinde ise kına ile ele ve ayağa ince desenler çizilir; bu sanat mehndi adıyla tanınır.

Mutfakta

Kına mutfakta kullanılmaz ve yenmez. Yalnızca boyama amacıyla kullanılan bir bitki tozudur; yiyeceklerle aynı kapta ya da aynı rafta tutulmamalıdır.

Kına tozu, ağzı sıkı kapanan bir kap içinde, ışıktan ve nemden uzakta saklanmalıdır. Nem alırsa topaklanır ve boya gücünü yitirir. Taze kına tozu yeşil ve kendine özgü bitkisel kokuludur; renk kahverengiye döndükçe boya gücü azalır. Satın alırken saf kına olmasına ve katkı içermemesine dikkat edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Kına nedir?

Kına, Lawsonia inermis adlı sıcak iklim çalısının kurutulup toz haline getirilmiş yapraklarıdır. Turuncu kırmızı bir boya verir.

Kına gecesi nedir?

Düğünden önceki gece, gelinin eline kına yakılan, türkülerin söylendiği geleneksel bir törendir.

Kına nerede yetişir?

Kuzey Afrika, Arap Yarımadası ve Güney Asya'nın sıcak bölgelerinde yetişir. Türkiye'de doğal olarak bulunmaz.

Kına tozu nasıl saklanır?

Ağzı sıkı bir kapta, ışıktan ve nemden uzakta, yiyeceklerden ayrı olarak saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp