Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kına Kına (Cinchona) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kına Kına fotoğraf 1Kına Kına fotoğraf 2Kına Kına fotoğraf 3Kına Kına fotoğraf 4
Fotoğraflar: Danny Steven S., CC BY-SA 3.0 · Maša Sinreih in Valentina Vivod, CC BY-SA 3.0 · Ji-Elle, CC BY-SA 4.0 · Shyamal L., CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kına Kına

Cinchona spp. (ör. Cinchona officinalis L., Cinchona pubescens Vahl)

Diğer adları
kinin ağacı, kınakına, kına kına kabuğu, Cizvit kabuğu; İngilizce cinchona, quina, Jesuit's bark
Familya
Rubiaceae (Kökboyasıgiller)
Kullanılan kısım
Gövde ve dal kabuğu (kurutulmuş)

Kına kına, Güney Amerika'nın And Dağları'nda yetişen ve kabuğundan kinin elde edilen ağaçların ortak adıdır. Kabuğun Avrupa'ya ulaşması, dünya ticaret tarihinin en ilginç öykülerinden biridir. Günümüzde kinin, tonik suyuna acı tadını veren madde olarak da bilinir.

Botanik özellikleri

Cinchona cinsi, 5-15 metre boylanabilen, her dem yeşil ağaç ve büyük çalılardan oluşur. Yaprakları karşılıklı, iri, parlak ve belirgin damarlıdır; bazı türlerde yaşlanınca kırmızımsı renk alır. Pembe, kırmızı ya da beyaz, borumsu çiçekler dal uçlarında salkımlar halinde açar ve hoş kokuludur. Meyve, rüzgarla dağılan kanatlı tohumlar içeren küçük bir kapsüldür.

Cinsin doğal yayılışı, Kolombiya'dan Bolivya'ya kadar And Dağları'nın nemli, serin dağ ormanlarıdır. Kabuk, türüne göre sarımsı, kırmızımsı ya da kahverengi renktedir ve çok acı bir tada sahiptir. Cinchona pubescens, bazı tropik adalarda istilacı hale gelmiştir. Türkiye'de yetişmez.

Tarihçe

Kına kına kabuğu 17. yüzyılda Peru'dan İspanya'ya getirildi ve Cizvit rahiplerinin aracılığıyla Avrupa'ya yayıldığı için Cizvit kabuğu diye anıldı. Linnaeus, cinse Peru'daki İspanyol genel valinin eşi Chinchón Kontesi'nin adını vermiştir; kontesle ilgili anlatının büyük kısmının söylence olduğu bugün kabul edilir. Kabuk, Avrupa'da uzun süre altın değerinde bir ticaret malı oldu.

1820'de Fransız kimyacılar Pelletier ve Caventou kabuktan kinin adlı alkaloidi saf olarak ayırdı. 19. yüzyılda Hollandalılar Cava'da, İngilizler Hindistan'da büyük kına kına plantasyonları kurdu ve And Dağları'ndan kaçırılan tohumlar bu ticaretin seyrini değiştirdi. Peru'nun arması üzerinde bir kına kına ağacı yer alır.

Kültürdeki yeri

Türkçedeki kınakına adı, And Dağları yerli dili Keçuvacadan gelen quina quina sözcüğünün Türkçeye uyarlanmış biçimidir. Kına bitkisiyle hiçbir ilişkisi yoktur; ad benzerliği tamamen tesadüftür. Kinin ağacı adı da halk arasında yaygın olarak kullanılır.

Günümüzde kinin, tonik suyunun ve bazı acı likörlerin ayırt edici acılığını veren madde olarak bilinir. Tonik suyunun cin ile karıştırılarak içilmesi, İngilizlerin Hindistan'daki sömürge döneminden kalma bir alışkanlıktır. Kına kına ağacı, Peru ve Ekvador'un ulusal simgeleri arasında da yer alır.

Mutfakta

Kına kına kabuğu evde yiyecek ya da içecek yapımında kullanılmamalıdır. İçerdiği alkaloidler yüksek miktarda zararlıdır; gıda sanayinde kinin, yasal sınırlar içinde ve ölçülü olarak tonik suyuna katılır. Kabuğun kendisi yalnızca uzman bilgisiyle ele alınmalıdır.

Kurutulmuş kabuk, ağzı sıkı kapanan ve etiketli bir kap içinde, çocukların ulaşamayacağı, kuru ve serin bir yerde saklanmalıdır. Gıdalarla aynı rafta tutulmaması önerilir. Nemden korunduğunda kabuk uzun süre bozulmadan kalır.

Sık sorulan sorular

Kına kına nedir?

Kına kına, And Dağları'nda yetişen Cinchona cinsine ait ağaçların ve bunların kurutulmuş kabuğunun adıdır. Kinin ağacı diye de bilinir.

Kına kına ile kına arasında ilişki var mı?

Hayır. Kına, Lawsonia inermis adlı bir çalıdır. Kına kına adı Keçuva dilinden gelir; benzerlik yalnızca seslerdedir.

Kına kına nerede yetişir?

Doğal olarak Güney Amerika'da, And Dağları'nın serin ve nemli dağ ormanlarında yetişir. Türkiye'de yetişmez.

Kinin nedir?

Kinin, kına kına kabuğunda bulunan ve 1820'de saf olarak ayrılan acı bir alkaloittir. Tonik suyuna acı tadını verir.

Kaynaklar

Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp