Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kiraz (Prunus avium) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kiraz fotoğraf 1Kiraz fotoğraf 2Kiraz fotoğraf 3Kiraz fotoğraf 4Kiraz fotoğraf 5Kiraz fotoğraf 6
Fotoğraflar: Gerda Arendt, CC0 · Benjamint444, edited by Fir0002, CC BY-SA 3.0 · AnRo0002, CC0 · H. Zell, CC BY-SA 3.0 · Uoaei1, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kiraz

Prunus avium (L.) L. (vişne: Prunus cerasus L.)

Diğer adları
kiraz sapı, yabani kiraz, kuş kirazı; vişne; İngilizce sweet cherry, wild cherry (vişne: sour cherry)
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Meyvesi; aktarda meyve sapı (kurutulmuş kiraz sapı)

Kiraz, yaz başının en sevilen meyvelerinden biridir ve anavatanı Anadolu'yu da içine alan bölgedir. Aktarlarda ise meyvenin kurutulmuş sapları, bitki çayı karışımlarında kullanılmak üzere satılır. Yakın akrabası vişne, daha ekşi meyveleriyle ayrı bir türdür.

Botanik özellikleri

Prunus avium, 10-20 metreye kadar boylanabilen, düzgün gövdeli, parlak kızılımsı kabuklu bir ağaçtır. Kabuğu yatay şeritler halinde soyulur. Yaprakları uzunca, kenarları dişli ve sivri uçludur. İlkbaharda yapraklanma ile birlikte beyaz çiçekler demetler halinde açar. Meyvesi uzun bir sapın ucunda sarkan, tek çekirdekli, etli bir sert çekirdekli meyvedir.

Kültür kirazlarının rengi sarıdan koyu bordoya kadar değişir. Vişne (Prunus cerasus) ise daha küçük boylu, çalımsı bir ağaçtır ve meyveleri ekşidir; botanikçiler vişnenin kiraz ile başka bir yabani tür arasında doğal bir melez olarak ortaya çıktığını düşünür. Türkiye'nin pek çok yöresinde yabani kiraz ağaçlarına ormanlarda rastlanır. Aktarda satılan sap, meyvenin dala bağlandığı ince yeşil kısmın kurutulmuş halidir.

Tarihçe

Kirazın adı ile Karadeniz kıyısındaki antik Kerasus kenti, yani bugünkü Giresun arasında sıkı bir bağ kurulur. Plinius'un aktardığına göre Romalı komutan Lucullus, MÖ 1. yüzyılda Pontus seferinden dönerken kiraz ağacını Roma'ya götürmüştür. Plinius ayrıca kirazın bundan sonra kısa sürede Avrupa'nın birçok bölgesine yayıldığını yazar.

Grekçe kerasos, Latince cerasus ve Türkçe kiraz sözcükleri aynı kökten gelir; İngilizce cherry ve Fransızca cerise de bu kökün akrabalarıdır. Yabani kirazın ise insanlar tarafından çok daha önceden toplandığı, tarih öncesi yerleşimlerde bulunan çekirdeklerden anlaşılır.

Kültürdeki yeri

Türkiye dünyanın önde gelen kiraz üreticilerinden biridir. Tekirdağ, Afyon, Isparta, İzmir, Manisa ve Amasya yöreleri kirazlarıyla tanınır; birçok ilçede kiraz festivalleri düzenlenir. Napolyon kirazı ve Ziraat 0900 gibi çeşitler sofralık ve ihracatlık kiraz olarak bilinir.

Kiraz, Anadolu'da yazın gelişinin simgelerinden biridir; çocukların küpe gibi taktığı çift kiraz tanıdık bir görüntüdür. Kiraz toplama dönemlerinde bahçelerde yapılan imece ve toplu çalışmalar köy hayatının bir parçasıdır. Kiraz sapı ise eskiden beri meyve yenirken ayrılıp bir kenarda kurutulan ve kışın demlenen bir kiler ürünü olarak bilinir.

Mutfakta

Kiraz taze yenmenin yanında reçel, komposto, şurup ve meyve tatlılarında kullanılır. Vişne ise vişne reçeli, vişne şerbeti, vişneli ekmek kadayıfı ve vişneli pilav gibi Türk mutfağının tanıdık tariflerinde yer alır. Kurutulmuş vişne, kış aylarında hoşaflara ve kekelere katılır.

Kurutulmuş kiraz sapı, sıcak suyla birkaç dakika demlenerek hafif, hoş renkli bir bitki çayı olarak içilir; çoğu kez başka bitkilerle karıştırılır. Saplar, iyice kurutulmuş olarak kâğıt torbada ya da kapağı sıkı bir kavanozda, nemden ve böcekten uzak saklanmalıdır. Nem alan saplar küflenebileceğinden, renk ve koku değişikliği görüldüğünde kullanılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Kiraz sapı nedir?

Kiraz sapı, kiraz meyvesinin dala bağlandığı ince sapın kurutulmuş halidir. Aktarlarda bitki çayı karışımlarında kullanılmak üzere satılır.

Kiraz ile vişne arasındaki fark nedir?

Kiraz (Prunus avium) tatlı meyveli, uzun boylu bir ağaçtır. Vişne (Prunus cerasus) daha kısa boylu, ekşi meyveli ayrı bir türdür.

Kiraz nerede yetişir?

Anavatanı Anadolu'yu da içine alan bölgedir. Türkiye'de Ege, Marmara, Göller Bölgesi ve İç Anadolu'nun birçok yöresinde yetiştirilir.

Kiraz sapı nasıl saklanır?

İyice kurutulmuş saplar kâğıt torbada ya da kapağı sıkı bir kavanozda, kuru ve serin yerde saklanır.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp