Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kırlangıçotu, büyük kırlangıç otu; İngilizce greater celandine, swallowwort
Familya
Papaveraceae (Gelincikgiller)
Kullanılan kısım
Toprak üstü kısımlar (kurutulmuş); bitki zehirlidir
Kırlangıç otu, parlak sarı çiçekleri ve kesildiğinde akan turuncu sütüyle kolayca tanınan bir gelincikgil bitkisidir. Bitkinin tüm kısımları zehirlidir; yenmez, çay olarak içilmez ve yalnız uzman bilgisiyle ele alınmalıdır. Adını kırlangıçların gelişiyle çiçeklenmesine bağlayan eski bir anlatıdan alır.
Botanik özellikleri
Chelidonium majus, 30-80 santim boylanan, dik ve dallı gövdeli, çok yıllık bir otsu bitkidir. Yaprakları açık mavimsi yeşil, iyice parçalı ve yumuşaktır. İlkbahardan yaz sonuna kadar açan çiçekleri dört taç yapraklı ve parlak sarıdır. Meyvesi ince, uzun bir kapsüldür.
Bitkinin herhangi bir yeri koparıldığında koyu sarı ya da turuncu renkli bir süt akar; bu, türü tanımanın en kolay yoludur. Tohumlarında karıncaların sevdiği küçük, etli bir uzantı bulunur ve tohumlar karıncalarla taşınarak yayılır. Avrupa ve Batı Asya'da yaygındır; Türkiye'de duvar diplerinde, gölgeli yol kenarlarında, harabelerde ve köy çevrelerinde yetişir.
Tarihçe
Cins adı Chelidonium, Yunanca kırlangıç anlamına gelen chelidon sözcüğünden gelir. Dioskorides ve Plinius, bitkinin kırlangıçların baharda gelmesiyle çiçek açtığını ve onlar gidince solduğunu anlatır. Türkçedeki kırlangıç otu adı da bu eski anlatının doğrudan çevirisidir.
Orta Çağ'da bu bitki, turuncu sütü nedeniyle simyacıların da ilgisini çekmiştir. Grieve, A Modern Herbal adlı eserinde bitkinin zehirli özelliğine dikkat çeker. Günümüzde birçok ülkede, bu bitkiden hazırlanan ürünlerin ciddi zararlar oluşturduğuna dair kayıtlar nedeniyle tüketimine karşı uyarılar yapılmaktadır.
Kültürdeki yeri
Kırlangıç otu, Avrupa'da köy evlerinin duvar diplerinde ve eski bahçelerde sıkça görülen bir bitkidir. Turuncu sütü, çocukların oyunlarında boya gibi kullanılmasına yol açmıştır; ancak süt rahatsız edici olabileceğinden çıplak elle temastan kaçınılmalıdır. Kırlangıçlarla ilişkilendirilmesi, birçok Avrupa dilindeki adlarına da yansımıştır.
Anadolu'da bitki, eski yerleşim yerlerinde ve kale duvarlarının dibinde rastlanan bir ottur. Sarı çiçekleri, ilkbaharın erken dönemlerinden itibaren hoş bir görüntü oluşturur. Ancak bitkinin çekici görünüşü, onun zehirli olduğu gerçeğini değiştirmez.
Mutfakta
Kırlangıç otu mutfakta kullanılmaz. Bitki zehirlidir; hiçbir kısmı yenmez, çiğ ya da pişmiş tüketilmez ve çay olarak demlenmez. Yalnızca uzman bilgisiyle ele alınması gereken bir bitkidir.
Kurutulmuş bitki, etiketli ve ağzı sıkı kapanan bir kap içinde, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde saklanmalıdır. Gıdalarla ve diğer bitki çaylarıyla aynı rafa konmamalıdır. Taze bitkiyle çalışırken eldiven kullanılması önerilir.
Sık sorulan sorular
Kırlangıç otu nedir?
Kırlangıç otu, Chelidonium majus adlı, sarı çiçekli ve turuncu sütlü bir gelincikgil bitkisidir.
Kırlangıç otu yenir mi?
Hayır. Bitki zehirlidir; yenmez, çay olarak içilmez ve yalnız uzman bilgisiyle ele alınmalıdır.
Kırlangıç otu nerede yetişir?
Türkiye'de duvar diplerinde, gölgeli yol kenarlarında, harabelerde ve köy çevrelerinde kendiliğinden yetişir.
Adı nereden gelir?
Yunanca kırlangıç anlamındaki chelidon sözcüğünden gelir. Eski yazarlar bitkinin kırlangıçların gelişiyle çiçek açtığını anlatır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.