Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kısa Mahmut (Teucrium chamaedrys) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kısa Mahmut fotoğraf 1Kısa Mahmut fotoğraf 2Kısa Mahmut fotoğraf 3
Fotoğraflar: T. Kebert, CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısa Mahmut

Teucrium chamaedrys L. subsp. chamaedrys

Diğer adları
Kısamahmut, kısamahmut otu
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Çiçekli toprak üstü kısımları (kurutulmuş)

Kısa mahmut, kayalık yamaçlarda küçük bir çalı gibi yayılan, pembe-mor çiçekli, kokulu bir ballıbabagil bitkisidir. Yaprakları meşe yapraklarına benzediği için Latince adı, Yunanca yerde meşe anlamına gelen chamaedrys'ten türemiştir.

Botanik özellikleri

Kısa mahmut, boyu yirmi ile otuz beş santimetre arasında değişen, yarı odunsu, çok yıllık bir bitkidir. Gövdesi dört köşeli, yatık ya da dik, kısa tüylüdür. Yaprakları küçük, koyu yeşil, kenarları dişli ve meşe yaprağına benzer bir şekle sahiptir. Çiçekleri pembe ya da menekşe mor renkte olup, bu cinse özgü olarak üst dudağı olmayan, tek dudaklı bir taç yapısındadır; yaz başında salkımlar halinde açar.

Bitki kuru, güneşli, taşlı ve kireçli yamaçlarda, kayalıklarda ve açık meşe ormanları kenarında yetişir. Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da yayılmıştır. Türkiye'nin pek çok bölgesinde yabani olarak bulunur; Türkiye bitkileri kayıtlarında türün alt türleri ayrı Türkçe adlarla anılır.

Tarihçe

Teucrium cinsinin adı, antik çağdaki Truva kralı Teukros'a bağlanır; Dioskorides gibi antik yazarlar chamaidrys adıyla bu bitkiden söz ederler. Orta Çağ'da Avrupa bahçelerinde ve bitki kitaplarında sıkça yer almıştır. Grieve'in kayıtlarında da Avrupa halk kullanımına ilişkin bilgiler bulunur.

Adında geçen Mahmut, Anadolu'da aktar ve halk dilinde bitkiye verilen yerel bir addır; kısa sözcüğü ise boyunun alçak olmasını belirtir.

Kültürdeki yeri

Kısa mahmut, Anadolu'da kurutulup demet ya da torba halinde aktarlarda satılan geleneksel bitkilerden biridir. Kuru yamaçlarda toplanan bitki, ilkbahar sonunda çiçeklendiği dönemde hasat edilir ve gölgede kurutulur. Acımsı kokusu ile bilinir.

Avrupa'da ise Teucrium chamaedrys, bahçelerde sınır bitkisi olarak ve düğüm bahçelerinin kenar çitlerinde kullanılmıştır. Arıların sevdiği çiçekleri nedeniyle bal bitkisi olarak da bilinir.

Mutfakta

Kısa mahmut bir mutfak baharatı değildir. Kurutulmuş çiçekli dalları aktarlarda satılır ve yalnızca bitki çayı geleneği içinde anılır. Acı bir tadı vardır. Bu cinsin bazı türlerinin aşırı ve uzun süreli kullanımı konusunda uyarılar bulunduğundan, kullanımdan önce bir uzmana danışılması yerinde olur; bu nedenle yemeklerde veya sürekli tüketim için önerilmez.

Kurutulmuş bitki, kapalı cam kavanozda ya da bez torbada, kuru, serin ve ışıktan uzak bir yerde saklanır.

Sık sorulan sorular

Kısa mahmut nedir?

Kısa mahmut, ballıbabagiller familyasından, pembe-mor çiçekli, yarı odunsu bir yamaç bitkisidir.

Kısa mahmut nerede yetişir?

Kuru, taşlı ve kireçli yamaçlarda yetişir; Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da, Türkiye'de ise pek çok bölgede doğal olarak bulunur.

Kısa mahmut ne zaman toplanır?

Yaz başında çiçeklendiği dönemde toprak üstü kısımları toplanır ve gölgede kurutulur.

Kısa mahmut nasıl saklanır?

Kurutulmuş bitki kapalı bir cam kavanozda ya da bez torbada, nem ve ışıktan uzakta saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp