Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Kızılcık (Cornus mas) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kızılcık fotoğraf 1Kızılcık fotoğraf 2Kızılcık fotoğraf 3Kızılcık fotoğraf 4Kızılcık fotoğraf 5Kızılcık fotoğraf 6
Fotoğraflar: Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Wouter Hagens, Public domain · DidierFy, CC BY-SA 4.0 · Janusz Krzyżek, CC BY-SA 4.0 · Uoaei1, CC BY-SA 4.0 · Milimidragan 92, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kızılcık

Cornus mas L.

Diğer adları
kızılcık ağacı, erkek kızılcık, ergen; İngilizce cornelian cherry, cornel
Familya
Cornaceae (Kızılcıkgiller)
Kullanılan kısım
Meyve (taze ve kurutulmuş)

Kızılcık, kış sonunda yapraklardan önce açan sarı çiçekleri ve yaz sonunda olgunlaşan ekşi, kırmızı meyveleriyle tanınan bir çalı ya da küçük ağaçtır. Meyvesinden şurup, marmelat, pestil, turşu ve kızılcık tarhanası yapılır. Odunu çok sert olduğundan eskiden alet sapı ve mızrak yapımında kullanılmıştır.

Botanik özellikleri

Cornus mas, 3-8 metre boylanabilen, yaprağını döken, çok dallı bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yaprakları karşılıklı, oval, sivri uçlu ve kavisli damarlıdır. Şubat ve mart aylarında, daha yapraklar çıkmadan, dallar küçük sarı çiçek kümeleriyle kaplanır. Meyvesi oval, parlak kırmızı, ortasında sert bir çekirdek bulunan etli bir meyvedir.

Meyveler yaz sonu ve sonbahar başında olgunlaşır; tam olgunlukta koyu kırmızıya döner ve ekşiliği biraz azalır. Bitki Güney ve Orta Avrupa'dan Kafkasya'ya ve Batı Asya'ya kadar yayılır. Türkiye'de özellikle Karadeniz ve Marmara bölgelerinde, orman kenarlarında, çalılıklarda ve dere kıyılarında yaygındır. Odunu çok sert ve ağırdır.

Tarihçe

Kızılcık Antik Yunan ve Roma dünyasında iyi bilinen bir bitkiydi. Plinius, odununun sertliğinden ve meyvesinden söz eder. Roma söylencesine göre Romulus, kentin sınırlarını belirlemek için Palatin tepesine kızılcık odunundan bir mızrak fırlatmış, mızrak toprağa saplanıp yeşermiş ve bir ağaca dönüşmüştür. Makedon ordularının uzun mızraklarının da kızılcık odunundan yapıldığı anlatılır.

Türkçedeki kızılcık adı, meyvenin kızıl rengine bağlıdır. Anadolu'da bu bitki yüzyıllardır hem meyvesi hem de sağlam odunu için değerlendirilmiştir. Kızılcık sopası deyimi de bu sağlam odundan yapılan değneklerden gelir.

Kültürdeki yeri

Kızılcık, Anadolu'nun birçok yöresinde yaz sonunun beklenen meyvesidir. Kastamonu, Bolu, Düzce ve Karadeniz yöresinde kızılcık toplamak, ailelerin birlikte yaptığı mevsimlik bir iştir. Kızılcık tarhanası ve kızılcık pestili bu yörelerin özgün ürünleri arasındadır.

Kızılcık şurubu, özellikle Ramazan iftarlarında sunulan geleneksel serinletici içeceklerdendir. Kış sonunda ilk çiçek açan ağaçlardan biri olduğu için kızılcık, baharın habercisi olarak da sevilir. Sert odunu bastonlarda, alet saplarında ve ağaç çivilerinde kullanılmıştır.

Mutfakta

Kızılcık taze olarak yenebilir, ancak tam olgunlaşmamış meyve çok ekşidir. Meyveden şurup, reçel, marmelat ve pestil yapılır; çekirdekleri ayrılıp kurutulan meyve kışın hoşaf ve çorbalarda kullanılır. Kızılcık tarhanası, meyvenin un ve yoğurtla karıştırılıp kurutulmasıyla hazırlanır. Ham meyveden zeytin gibi tuzlu turşu da kurulur.

Taze kızılcık buzdolabında birkaç gün dayanır; daha uzun süre için dondurulabilir. Kurutulmuş kızılcık ağzı sıkı bir kavanozda, serin ve kuru bir yerde saklanır. Şurup ve reçeller ise steril kavanozlarda, serin ve karanlık bir kilerde uzun süre korunur.

Sık sorulan sorular

Kızılcık nedir?

Kızılcık, Cornus mas adlı çalı ya da küçük ağacın ekşi, kırmızı meyvesidir.

Kızılcık nerede yetişir?

Türkiye'de özellikle Karadeniz ve Marmara bölgelerinde, orman kenarlarında ve çalılıklarda yetişir.

Kızılcık tarhanası nedir?

Kızılcık meyvesinin un ve yoğurtla karıştırılıp kurutulmasıyla yapılan, Batı Karadeniz'e özgü bir tarhana çeşididir.

Kızılcık nasıl saklanır?

Taze meyve buzdolabında birkaç gün saklanır ya da dondurulur. Kurutulmuş kızılcık ağzı sıkı kavanozda, serin ve kuru yerde tutulur.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.

WhatsApp