Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Cola acuminata (P.Beauv.) Schott & Endl. ve Cola nitida (Vent.) Schott & Endl.
Diğer adları
kola, kola tohumu, gooro (Batı Afrika); İngilizce kola nut, cola nut
Familya
Malvaceae (Ebegümecigiller); eski sınıflandırmalarda Sterculiaceae
Kullanılan kısım
Tohumları (kola cevizi)
Kola cevizi, Batı Afrika'nın tropik ormanlarında yetişen Cola cinsi ağaçların iri, etli tohumlarıdır. Afrika toplumlarında konukseverliğin ve dostluğun simgesi olarak sunulan bu tohumlar, 19. yüzyılın sonunda Amerika'da ortaya çıkan kola adlı gazlı içeceklere de adını vermiştir. Doğal olarak kafein içerir.
Botanik özellikleri
Cola acuminata ve Cola nitida, 15-20 metreye kadar boylanabilen, her dem yeşil tropik ağaçlardır. Yaprakları uzun, parlak, kalın ve serttir. Çiçekleri sarımsı beyaz, çoğu zaman kırmızı ya da mor çizgilidir. Meyve, yıldız biçiminde dizilmiş birkaç kalın kabuklu kapsülden oluşur ve her kapsülün içinde birkaç iri tohum bulunur.
Taze tohumlar beyaz, pembe ya da kırmızı renkli, sert ve etlidir. Cola nitida tohumları genellikle iki parçalıyken, Cola acuminata tohumları üç ile beş parçaya ayrılır; bu, iki türü ayırmada kullanılan bir özelliktir. Ağaçlar nemli tropik iklim ister; anavatanı Batı Afrika'nın Sierra Leone'den Nijerya'ya uzanan orman kuşağıdır. Kola cevizi doğal olarak kafein ve teobromin içerir.
Tarihçe
Batı Afrika'da kola cevizi yüzyıllar boyunca önemli bir ticaret malı olmuştur. Orman bölgelerinde yetişen tohumlar, kervanlarla Sahra'nın güneyindeki savan kentlerine ve oradan Kuzey Afrika'ya taşınmıştır. Tohumların taze kalması için yaprak sarılarak sepetlerde nemli tutulduğu bilinir.
19. yüzyılın sonlarında kola cevizi özü, Amerika'da koka bitkisinin yaprak özüyle birlikte yeni bir gazlı içeceğin formülünde kullanıldı ve içecek adını bu iki bitkiden aldı. Zamanla bu içeceklerin bileşimi değişti ve günümüzde pek çoğunda gerçek kola cevizi bulunmaz; ancak kola adı bir içecek türünün genel adı olarak yerleşti.
Kültürdeki yeri
Batı Afrika toplumlarında, özellikle Nijerya'da İgbo ve Yoruba halkları arasında kola cevizi derin bir kültürel anlam taşır. Bir eve gelen konuğa kola cevizi sunmak saygı ve dostluk göstergesidir; tohumun bölünmesi ve paylaşılması çoğu kez dualar eşliğinde yapılan bir törendir. Düğünlerde, nişanlarda ve önemli anlaşmalarda kola cevizi armağan edilir.
Kola cevizi aynı zamanda bir uzlaşma ve ortaklık simgesidir. Bazı yörelerde iki aile arasında anlaşmazlıklar kola cevizi paylaşılarak sona erdirilir. Bu gelenekler, tohumun yalnızca bir ticaret malı değil, sosyal hayatın bir parçası olduğunu gösterir.
Mutfakta
Kola cevizi Türk mutfağında kullanılan bir ürün değildir. Batı Afrika'da taze tohum küçük parçalar halinde çiğnenir; tadı önce acı ve buruk, ardından hafif tatlımsıdır. Bazı yerel içeceklerde ve aroma vericilerde de kullanılır. Kafein içerdiğinden çocuklar, gebeler ve kafeine duyarlı kişiler için uygun bir ürün değildir.
Taze kola cevizi çabuk kurur ve sertleşir; bu yüzden geleneksel olarak yapraklara sarılıp nemli tutulur. Aktarda satılan kurutulmuş ve dilimlenmiş ya da toz kola cevizi ise kapağı sıkı bir kapta, ışıktan ve nemden uzak, serin bir yerde saklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kola cevizi nedir?
Kola cevizi, Batı Afrika'da yetişen Cola acuminata ve Cola nitida ağaçlarının iri, etli tohumudur. Doğal olarak kafein içerir.
Kola cevizi gerçekten bir ceviz mi?
Hayır. Ceviz ile akraba değildir; ebegümecigiller ailesinden bir ağacın tohumudur. Ceviz adı yalnızca görünüşünden ve sertliğinden gelir.
Kola cevizi nerede yetişir?
Anavatanı Batı Afrika'nın tropik orman kuşağıdır. Günümüzde tropik Amerika'da ve Asya'nın bazı bölgelerinde de yetiştirilir.
Kola cevizi nasıl saklanır?
Kurutulmuş kola cevizi kapağı sıkı bir kapta, ışık görmeyen, kuru ve serin bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO). FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü), tropik ürünler yayınları.