Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Murraya koenigii (L.) Spreng. (güncel kabul edilen ad: Bergera koenigii L.)
Diğer adları
köri ağacı yaprağı, kari patta (Hintçe), karuveppilai (Tamilce); İngilizce curry leaf
Familya
Rutaceae (Sedefotugiller)
Kullanılan kısım
Taze ya da kurutulmuş yaprakları
Köri yaprağı, Hindistan ve Sri Lanka'ya özgü küçük bir ağacın, narenciye akrabası kokulu yapraklarıdır. Güney Hindistan mutfağında kızgın yağda kavrularak yemeklere katılan temel bir çeşnidir. Adına karşın köri tozu karışımının bir parçası değildir.
Botanik özellikleri
Murraya koenigii, 4-6 metre boylanan küçük bir ağaç ya da iri çalıdır. Yaprakları bileşik yapılıdır; bir ana eksen üzerinde karşılıklı dizilmiş 11-21 küçük, parlak, sivri uçlu yaprakçıktan oluşur. Yaprakçıklar ezildiğinde narenciye ve baharat karışımını andıran güçlü bir koku verir. Küçük, beyaz, hoş kokulu çiçekleri dal uçlarında salkımlar halinde açar.
Meyveleri küçük, yuvarlak, olgunlaşınca parlak siyaha dönen çekirdekli meyvelerdir; tohumları yenmez. Bitki sedefotugiller ailesindendir ve bu yüzden limon, portakal gibi turunçgillerin uzak akrabasıdır. Tropik ve subtropik iklim ister; dona dayanıksız olduğu için Türkiye'de ancak saksıda, kışın içeride tutularak yetiştirilebilir.
Tarihçe
Köri yaprağı, Hint alt kıtasında çok eski çağlardan beri kullanılan bir mutfak bitkisidir. Eski Tamil edebiyatında ve mutfak geleneklerinde bu yaprağa dair kayıtlar bulunur. Bitki, Güney ve Güneydoğu Asya'ya göç eden Hint toplulukları aracılığıyla Malezya, Singapur, Doğu Afrika ve Karayipler'e yayılmıştır.
Bitkinin Latince cins adı, 18. yüzyılda yaşamış İsveçli botanikçi Johan Andreas Murray'in onuruna verilmiştir. Tür adı koenigii ise Hindistan'da bitki toplayan Alman asıllı doğa bilimci Johann Gerhard König'i anar. Köri sözcüğü ise Tamilce sos ya da yemek anlamındaki kari sözcüğünden gelir.
Kültürdeki yeri
Güney Hindistan'da, özellikle Tamil Nadu ve Kerala'da, köri ağacı birçok evin bahçesinde ya da kapı önünde yetiştirilir. Yemek pişiren kişi, gerektiğinde birkaç dal koparıp doğrudan tencereye ekler. Pazarlarda taze köri yaprağı demetleri sebzelerin yanında satılır ve çoğu zaman alışverişe armağan olarak eklenir.
Hint mutfağında tadka ya da tarka denilen bir pişirme yöntemi vardır: yağ ya da sade yağ kızdırılır, içine hardal tohumu, kimyon ve köri yaprakları atılarak çıtırdatılır ve bu kokulu yağ yemeğin üzerine dökülür. Köri yaprağı, sambar, rasam ve hindistancevizli yemeklerin karakteristik kokusunu veren unsurlardan biridir.
Mutfakta
Taze köri yaprakları, kızgın yağda birkaç saniye kavrularak mercimek çorbalarına, sebze yemeklerine, pilavlara, balık ve tavuk yemeklerine katılır. Kızartılınca çıtırlaşır ve yemeğe hafif narenciye ile kavrulmuş baharat arası bir koku verir. Yapraklar çoğu zaman yemeğin içinde bırakılır; çiğnenebilir ama sert olanlar kenara ayrılabilir.
Kurutulmuş köri yaprakları taze olanlara göre kokusunun büyük kısmını yitirir, bu yüzden mümkünse taze kullanılması tercih edilir. Taze yapraklar kâğıt havluya sarılıp kapalı bir kapta buzdolabında bir hafta kadar dayanır; dondurucuda daha uzun saklanabilir. Kurutulmuş yapraklar ise kapağı sıkı bir kavanozda, ışıktan uzak tutulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Köri yaprağı nedir?
Köri yaprağı, Murraya koenigii adlı, Hindistan'a özgü küçük bir ağacın kokulu yapraklarıdır. Güney Hindistan mutfağında yaygın olarak kullanılır.
Köri yaprağı köri tozunun içinde var mı?
Genellikle hayır. Köri tozu zerdeçal, kişniş, kimyon gibi baharatlardan oluşan bir karışımdır. Köri yaprağı ise ayrı bir çeşni olarak taze kullanılır.
Köri yaprağı nerede yetişir?
Anavatanı Hindistan ve Sri Lanka'dır. Tropik ve subtropik bölgelerde yetişir; Türkiye'de ancak saksıda ve kışın korunarak yetiştirilebilir.
Köri yaprağı nasıl saklanır?
Taze yapraklar buzdolabında bir hafta, dondurucuda daha uzun dayanır. Kurutulmuş yapraklar kapalı kavanozda, ışıktan uzak saklanır.
Kaynaklar
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO). FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü), baharat ve aromatik bitkiler yayınları.