Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Yaz aylarında çayır ve orman kenarlarında ince uzun, sarı çiçek başakları açan, çok yıllık bir gülgil bitkisidir. Küçük meyveleri çengelli dikenlerle kaplıdır; geçen hayvanların yününe ve insanların giysisine takılarak yayılır. Bilimsel adı, Tokat ve Amasya topraklarına da hükmetmiş Pontus Kralı Mithridates Eupator'u anar.
Botanik özellikleri
30–100 cm boylanan, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Dik gövdesi tüylüdür. Yaprakları tek tüysüdür: kenarları dişli büyük yaprakçıkların arasına küçük yaprakçıklar serpiştirilmiştir; alt yüzleri grimsi tüylüdür.
Haziran–ağustos arasında gövdenin ucundaki uzun, ince başaklarda beş taç yapraklı, küçük, sarı çiçekler aşağıdan yukarıya doğru sırayla açar. Meyve, ağzında çengelli dikenler taşıyan, koni biçimli küçük bir kupacıktır.
Çayırlarda, yol kenarlarında, çalılıklarda ve orman açıklıklarında yetişir. Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar geniş bir alanda yayılır; Türkiye'de de yaygındır. Çiçekli dalları hafif, tatlımsı bir koku verir.
Tarihçe
Antik Çağ'dan beri bilinen bir bitkidir. Anazarbos'lu Dioskorides, MS 1. yüzyılda yazdığı De Materia Medica'da onu 'eupatorion' adıyla anlatır. Tür adı eupatoria'nın, bitkilere ve zehirlere olan merakıyla ün salmış Pontus Kralı VI. Mithridates Eupator'a (MÖ 1. yüzyıl) bağlandığı kabul edilir. Pontus Krallığı'nın toprakları Amasya, Niksar ve Tokat çevresini de kapsıyordu; yani bu bitkinin adı, dükkânımızın bulunduğu topraklarla tarihsel bir bağ taşır.
Orta Çağ Avrupa'sında 'agrimony' adıyla manastır bahçelerinde yetiştirilmiş, bitki kitaplarında sıkça resmedilmiştir. Bugünkü bilimsel adını Linnaeus, 1753 tarihli Species Plantarum'da vermiştir.
Kültürdeki yeri
Çengelli meyvelerinin otlakta dolaşan koyunların yününe takılıp taşınması, bitkinin Türkçe adını akla getiren bir özelliğidir. Çiçekli dallarından sarı tonlarda doğal boya elde edilebildiği eski bitki kitaplarında anlatılır.
İngilizcede, ince uzun çiçek başaklarının biçimi yüzünden 'church steeples' (kilise kuleleri) diye de anılır.
Mutfakta
Yemeklerde kullanılan bir bitki değildir. Kurutulmuş çiçekli dalları aktarlarda bitki çayı olarak satılır; demlendiğinde hafif buruk, otsu bir tadı ve tatlımsı bir kokusu vardır. Ağzı kapalı bir kapta, serin ve ışık almayan bir yerde saklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Koyun otu nedir?
Koyun otu (Agrimonia eupatoria), gülgiller familyasından, sarı çiçekli, çok yıllık bir bitkidir. Türkiye'de çayır ve orman kenarlarında kendiliğinden yetişir.
Koyun otunun Latince adı nedir?
Agrimonia eupatoria L. Tür adı, Antik Çağ'da Amasya ve Tokat çevresini de yöneten Pontus Kralı Mithridates Eupator'dan gelir.
Koyun otu ne zaman çiçek açar?
Türkiye'de genellikle haziran–ağustos arasında, ince uzun başaklar üzerinde sarı çiçekler açar.
Koyun otunun meyveleri neden giysilere yapışır?
Küçük meyvelerinin ağzı çengelli dikenlerle çevrilidir; bu dikenler yüne, tüye ve kumaşa takılarak tohumların uzaklara taşınmasını sağlar.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Cilt 4, Edinburgh University Press, 1972. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.