Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
manna dişbudağı, çiçekli dişbudak, mana ağacı; salgısına kudret helvası, manna denir; İngilizce manna ash, flowering ash
Familya
Oleaceae (Zeytingiller)
Kullanılan kısım
Gövde kabuğuna açılan yarıklardan sızıp donan tatlı salgı (manna)
Kudret helvası, manna dişbudağı adlı ağacın gövdesinden sızan ve havayla temas edince donan tatlı, beyazımsı salgıya verilen addır. Bu salgı yüzyıllardır özellikle Sicilya'da elle toplanmaktadır. Adı, kutsal metinlerdeki gökten inen yiyecek anlatısından gelir.
Botanik özellikleri
Fraxinus ornus, 8-15 metre boylanabilen, yaprağını döken orta boylu bir ağaçtır. Kabuğu düz ve gridir. Yaprakları tüy biçimli bileşik yapılıdır ve genellikle 5-9 yaprakçıktan oluşur. Diğer dişbudaklardan farklı olarak ilkbaharda krem beyazı, ince taç yapraklı, kokulu çiçekleri gösterişli kümeler halinde açar; bu yüzden çiçekli dişbudak da denir.
Meyvesi tek kanatlı, dar ve uzun bir kanatçıklı meyvedir. Ağaç Güney Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar yayılır; Türkiye'de özellikle Batı ve Güney Anadolu'nun ormanlık yamaçlarında görülür. Yaz aylarında gövdeye açılan yarıklardan sızan özsu, havayla temas edince katılaşır ve sarkıt biçiminde ya da pul pul toplanır. Bu salgının tatlılığı, doğal olarak bulunan mannitol adlı şeker alkolünden gelir.
Tarihçe
Manna sözcüğü, Tevrat'ta İsrailoğulları'nın çölde beslendiği gökten inen yiyeceği anlatır ve Türkçede bu yiyecek kudret helvası olarak anılır. Kutsal metinlerdeki mannanın aslında ne olduğu tartışmalıdır; bazı araştırmacılar bunu ılgın ağaçları üzerindeki böcek salgılarıyla ilişkilendirir. Zamanla manna adı, ağaçlardan toplanan tatlı salgıların genel adı haline gelmiştir.
Fraxinus ornus mannası, Orta Çağ'dan itibaren Akdeniz'de, özellikle İtalya'nın güneyinde ve Sicilya'da toplanmıştır. 18. ve 19. yüzyıllarda Sicilya'dan Avrupa'ya önemli miktarda manna ihraç edildiği bilinir. Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde bu ağaç ve mannası ayrıntılı olarak anlatılır.
Kültürdeki yeri
Günümüzde manna üretimi, Sicilya'nın kuzeyindeki Madonie dağlarında, Castelbuono ve Pollina çevresinde küçük ölçekte sürdürülmektedir. Yaz sıcağında ağaç gövdelerine bıçakla yatay yarıklar açılır; sızan özsu güneşte kuruyarak gövde boyunca sarkıtlar oluşturur. Bu uzun sarkıtlar en değerli manna sayılır ve elle dikkatle toplanır.
Anadolu'da kudret helvası adı, halk arasında gökten inen bereket ve beklenmedik nimet anlamında da kullanılır. Bazı yörelerde ağaç ve otların üzerinde görülen tatlı, yapışkan salgılara da kudret helvası denir. Aktarlarda satılan kudret helvası ise genellikle Fraxinus ornus mannası olarak bilinir.
Mutfakta
Manna, hafif tatlı ve kendine özgü kokulu bir maddedir. Sicilya'da tatlıcılar ve pastacılar onu doğal bir tatlandırıcı ve aroma verici olarak bazı tatlılarda, şekerlemelerde ve dondurmalarda kullanır. Küçük parçalar halinde doğrudan da tadılabilir. Ancak gündelik mutfakta şeker yerine bol miktarda kullanılan bir ürün değildir; az miktarda tatmak uygundur.
Kudret helvası nem çeken bir maddedir; bu yüzden ağzı sıkı kapanan cam bir kavanozda, serin ve kuru bir yerde saklanmalıdır. Nemli ortamda yumuşar ve yapışkanlaşır, sıcakta erimeye başlayabilir. Doğrudan güneş ışığından korunmalı ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde tutulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kudret helvası nedir?
Kudret helvası, manna dişbudağı (Fraxinus ornus) ağacının gövdesinden sızıp havayla donan tatlı, beyazımsı salgıdır. Manna adıyla da bilinir.
Kudret helvası nasıl elde edilir?
Yaz aylarında ağacın gövdesine yarıklar açılır. Sızan özsu güneşte kurur ve sarkıtlar halinde elle toplanır.
Manna dişbudağı nerede yetişir?
Güney Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar yayılır. Türkiye'de Batı ve Güney Anadolu'da görülür; ticari manna üretimi ise bugün en çok Sicilya'da yapılır.
Kudret helvası nasıl saklanır?
Nem çektiği için ağzı sıkı kapalı cam bir kavanozda, serin ve kuru bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Kew Royal Botanic Gardens, Plants of the World Online (POWO).