Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kuzukulağı, ekşi kuzukulağı; İngilizce common sorrel, garden sorrel
Familya
Polygonaceae (Kuzukulağıgiller, Karabuğdaygiller)
Kullanılan kısım
Taze yapraklar ve genç saplar
Kuzukulağı, ekşi tadıyla bilinen, çayır ve bahçelerde yetişen çok yıllık bir yabani ottur. Latince adı Rumex acetosa olan bitki, ok ucu biçimli yapraklarından dolayı Türkçede kuzunun kulağına benzetilmiştir. Baharda toplanan taze yaprakları salatalarda, çorbalarda ve böreklerde kullanılır.
Botanik özellikleri
Rumex acetosa, 30-100 santim boylanabilen çok yıllık otsu bir bitkidir. Taban yaprakları uzun saplı, mızrak ya da ok ucu biçimlidir; alt kısımlarında geriye doğru uzanan iki sivri çıkıntı bulunur. Gövde üzerindeki yapraklar sapsızdır ve gövdeyi sarar. Yaprakların ekşi tadı, içerdikleri okzalik asit ve tuzlarından gelir.
Bitki ayrı eşeylidir; ilkbahar sonu ve yaz başında gövdenin tepesinde kırmızımsı yeşil, küçük çiçeklerden oluşan seyrek salkımlar oluşur. Meyve, üç köşeli küçük bir fındıkçıktır. Avrupa ve Asya'nın ılıman bölgelerinde geniş yayılışlıdır; Türkiye'de çayırlarda, orman açıklıklarında ve yayla meralarında yaygındır. Daha küçük yapraklı olan ve kumlu topraklarda yetişen Rumex acetosella ise küçük kuzukulağı olarak bilinir.
Tarihçe
Kuzukulağı, antik çağlardan beri sebze olarak toplanan otlar arasındadır. Plinius ve Dioskorides, Rumex cinsinden birkaç yabani ve bahçe türünü ayırarak anlatır. Cins adı Rumex Romalıların bu bitkilere verdiği addan, tür adı acetosa ise Latince sirke anlamındaki acetum sözcüğünden gelir ve ekşi tada işaret eder. Orta Çağ Avrupası'nda yaprakları, limonun bulunmadığı yerlerde yemeklere ekşilik vermek için kullanılırdı.
Grieve, A Modern Herbal'da kuzukulağının İngiltere'de bir dönem bahçe sebzesi olarak yetiştirildiğini, zamanla yerini Fransız kuzukulağı denen Rumex scutatus'a bıraktığını aktarır. Fransa'da bugün de pazarlarda oseille adıyla satılır. Türkçede kuzukulağı adı, Baytop'un sözlüğüne göre birkaç Rumex türü için birlikte kullanılır. Ad, yaprağın biçimine dayanan güzel bir halk benzetmesidir.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da kuzukulağı, çocukların çayırlarda koparıp ekşi tadına baktığı bir ottur ve birçok kişinin çocukluk anısında yer alır. Baharda köy kadınları ısırgan, ebegümeci ve madımakla birlikte kuzukulağı da toplar. Yayla göçlerinde ve otlakta hayvan güderken çobanların koparıp yediği otlardandır. Bu yüzden kuzukulağı halk arasında baharın ilk yeşilliklerinden biri sayılır.
Doğu Avrupa'da kuzukulağı mutfak kültürünün önemli bir parçasıdır. Rusya, Ukrayna ve Polonya'da kuzukulağıyla yapılan yeşil, ekşi yaz çorbaları yaygındır. Fransız mutfağında ise kuzukulağı sosu, özellikle balık yemeklerinin klasik eşlikçilerindendir. Böylece bu mütevazı çayır otu, farklı kültürlerin sofralarında ortak bir ekşi lezzet olarak yaşar.
Mutfakta
Taze, genç kuzukulağı yaprakları yıkanıp doğranarak yeşil salatalara katılır ve hoş bir ekşilik verir. Anadolu'da yumurtalı ve soğanlı kavurması yapılır, börek ve pide içine konur; bazı yörelerde bulgur ve mercimek çorbalarına eklenir. Pişince yaprakların parlak yeşil rengi zeytin yeşiline döner ve yapraklar hızla erir; bu yüzden pişirme süresi kısa tutulur.
Ekşiliğini okzalik asitten aldığı için kuzukulağı, ıspanak ve pazı gibi yapraklarda olduğu gibi ölçülü kullanılır. Alüminyum ya da demir tencerede pişirildiğinde tadı ve rengi bozulabilir, emaye ya da çelik kap tercih edilir. Taze yapraklar nemli bir beze sarılarak buzdolabında iki üç gün saklanır. Uzun süreli saklama için doğranıp kısa süre kavrulduktan sonra dondurulabilir.
Sık sorulan sorular
Kuzukulağı nedir?
Kuzukulağı, Rumex acetosa türünün ekşi tatlı, ok ucu biçimli yapraklarıyla tanınan çok yıllık bir yabani ottur. Taze yaprakları salata, çorba ve böreklerde kullanılır.
Neden kuzukulağı denir?
Taban yapraklarının uzunca, sivri ve alt kısmı iki çıkıntılı biçimi kuzunun kulağına benzetildiği için bu ad verilmiştir.
Kuzukulağı nerede yetişir?
Avrupa ve Asya'nın ılıman bölgelerinde yaygındır. Türkiye'de çayırlarda, orman açıklıklarında ve yayla meralarında kendiliğinden yetişir.
Kuzukulağı nasıl saklanır?
Taze yapraklar nemli bir beze sarılarak buzdolabında birkaç gün saklanır. Uzun süre saklamak için kısa süre kavrulup dondurulabilir.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.