Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
limon otu, limon çimi, lemongrass; Tayca takrai, Endonezyaca sereh; İngilizce lemongrass
Familya
Poaceae (Buğdaygiller)
Kullanılan kısım
Yaprak kınlarından oluşan alt sap (beyaz kısım) ve yapraklar; kurutulmuş kıyılmış yaprak
Limon otu, limonu andıran keskin kokusuyla bilinen, tropik bölgelerde yetişen iri, çok yıllık bir çimdir. Latince adı Cymbopogon citratus olan bitki, başta Tay ve Vietnam mutfakları olmak üzere Güneydoğu Asya yemeklerinin temel kokularından biridir. Türkiye'de limon otu adı oğul otu ve limon minesi için de kullanıldığından ad karışıklığına dikkat etmek gerekir.
Botanik özellikleri
Cymbopogon citratus, 1-2 metre boylanabilen, sık öbekler oluşturan çok yıllık bir buğdaygildir. Yaprakları uzun, şerit biçimli, kenarları keskin ve mavimsi yeşildir. Yaprakların alt kısımlarındaki kınlar üst üste sarılarak taban kısmında soğanı andıran, beyazımsı, sert bir sap oluşturur; mutfakta en çok bu kısım kullanılır. Kültürde nadiren çiçek açar; bu yüzden genellikle öbeklerin bölünmesiyle çoğaltılır.
Limon kokusu, bitkideki uçucu yağın ana bileşeni olan sitralden gelir; aynı bileşen limon kabuğunda da bulunur. Bitki yalnızca kültür halinde tanınır; kökeninin Güney ya da Güneydoğu Asya olduğu düşünülür. Türkiye ikliminde dışarıda kışı geçiremez; saksıda yetiştirilip kışın içeri alınır. Aynı cinsten Cymbopogon nardus ve Cymbopogon winterianus ise sitronella yağının elde edildiği türlerdir.
Tarihçe
Cymbopogon türleri Asya ve Afrika'nın tropik bölgelerinde yüzyıllardır kokulu ot olarak kullanılır. Hindistan'da limon otu yağı damıtımı uzun bir geçmişe sahiptir ve 19. yüzyılda Avrupa'ya satılan kokulu yağlar arasında yer almıştır. Bitki, sömürge dönemi ticaret yollarıyla Karayipler, Latin Amerika ve Afrika'ya da taşındı.
Bilimsel adı ilk olarak İsviçreli botanikçi de Candolle tarafından Andropogon citratus olarak verilmiş, sonra Kew'de çalışan botanikçi Otto Stapf tarafından 20. yüzyılın başında Cymbopogon cinsine aktarılmıştır. Cins adı Yunanca kayık anlamındaki kymbe ve sakal anlamındaki pogon sözcüklerinden türetilmiştir ve çiçek kümelerinin görünüşüne işaret eder. Türkiye'de lemongrass adıyla tanınması ise küresel mutfak akımlarıyla son yıllarda olmuştur.
Kültürdeki yeri
Tayland'da takrai, Endonezya ve Malezya'da sereh adıyla bilinen limon otu, Güneydoğu Asya'nın sokak mutfağından saray yemeklerine kadar her yerde bulunur. Tay mutfağının ünlü ekşi-acı çorbası tom yum ve köri ezmeleri limon otu olmadan düşünülemez. Vietnam'da ızgara etlerin marinasyonunda, Endonezya'da baharat ezmelerinde kullanılır. Karayipler ve Batı Afrika'da ise bitki daha çok sıcak içecek olarak demlenir.
Türkiye'de limon otu adı, kafa karıştırıcı biçimde birden çok bitki için kullanılır. Oğul otu ya da melisa denen Melissa officinalis ve limon minesi denen Aloysia citrodora da halk arasında limon otu diye anılır; bu üç bitki farklı familyalardandır. Bu kart, Asya mutfağının lemongrass dediği Cymbopogon citratus bitkisini anlatır. Aktardan alırken Latince ada bakmak karışıklığı giderir.
Mutfakta
Taze limon otu kullanılırken dış sert yapraklar soyulur, alttaki beyaz ve yumuşak kısım ince doğranır ya da dövülerek ezilir. Çorbalara ve körilere bütün sap halinde, ezilerek atılır ve servisten önce çıkarılır; çünkü lifli yapısı kolay çiğnenmez. İnce kıyılmış iç kısım ise salatalara, marinasyonlara ve baharat ezmelerine katılır. Kurutulmuş, kıyılmış yaprak sıcak suyla demlenerek bitki çayı olarak içilir ya da çay karışımlarına koku vermek için eklenir.
Taze limon otu sapları buzdolabında, streç filme sarılı olarak iki üç hafta dayanır; uzun süreli saklamak için doğranıp dondurulabilir. Kurutulmuş limon otu, kapağı sıkı cam kavanozda, ışıktan ve nemden uzakta saklanmalı, kokusu azaldığında yenisiyle değiştirilmelidir. Limon otu yağı ise yenmez ve mutfakta kullanılmaz.
Sık sorulan sorular
Limon otu nedir?
Limon otu, Cymbopogon citratus türünden, limonu andıran keskin kokulu, iri ve çok yıllık bir çimdir. Güneydoğu Asya mutfağında çorba, köri ve marinasyonlarda kullanılır.
Limon otu ile oğul otu aynı bitki mi?
Hayır. Türkiye'de oğul otu (Melissa officinalis) ve limon minesi (Aloysia citrodora) da limon otu diye anılır; ancak bunlar farklı familyalardan bitkilerdir. Bu kart Cymbopogon citratus'u anlatır.
Limon otu nerede yetişir?
Tropik ve subtropik bölgelerde yetiştirilir. Türkiye'de dışarıda kışı geçiremediği için saksıda yetiştirilip kışın içeri alınır.
Limon otu nasıl saklanır?
Taze saplar streç filme sarılıp buzdolabında iki üç hafta saklanabilir ya da doğranıp dondurulur. Kurutulmuş yaprak kapağı sıkı kavanozda, ışıktan ve nemden uzak tutulur.
Kaynaklar
Clayton, W.D. ve Renvoize, S.A., Genera Graminum: Grasses of the World, Royal Botanic Gardens, Kew, 1986. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).