Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Prunus mahaleb L. (syn. Cerasus mahaleb (L.) Mill.)
Diğer adları
mahlep, idris ağacı, mahlep kirazı; İngilizce mahaleb cherry, St Lucie cherry
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Meyve çekirdeğinin içi (tohum), bütün ya da öğütülmüş
Mahlep, idris ağacı olarak da bilinen yabani bir kiraz türünün meyve çekirdeğinin içinden elde edilen kokulu bir baharattır. Latince adı Prunus mahaleb olan ağacın küçük, açık kahverengi tohumları, acıbademi ve kirazı andıran tatlı kokusuyla çöreklerin, poğaçaların ve paskalya çöreğinin vazgeçilmezidir. Öğütüldüğünde kokusu çabuk uçtuğu için bütün olarak saklanması tercih edilir.
Botanik özellikleri
Prunus mahaleb, 2-10 metre boylanabilen, yaprak döken bir çalı ya da küçük ağaçtır. Kabuğu ve odunu kokulu, yaprakları küçük, yuvarlakça ve parlak yeşildir. Nisan ve mayıs aylarında beyaz, çok kokulu çiçekler kısa salkımlar halinde açar. Meyveler bezelye büyüklüğünde, önce kırmızı sonra siyah renkli, ince etli ve acımsı küçük kirazlardır.
Ağaç Güney ve Orta Avrupa'dan Anadolu, İran ve Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir alanda, kireçli ve kuru yamaçlarda doğal olarak yetişir. Türkiye'nin birçok bölgesinde, özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu'da görülür. Baharat olarak kullanılan kısım, meyve etinin altındaki sert çekirdek kabuğu kırıldığında çıkan küçük, yumuşak tohumdur. Dayanıklı bir tür olduğu için kiraz ve vişne aşılamasında anaç olarak da kullanılır.
Tarihçe
Mahlep adı Arapça mahleb sözcüğünden gelir ve Orta Doğu'da yüzyıllardır kullanılan kokulu bir tohumu anlatır. Orta Çağ Arap dünyasında mahlep, hem koku maddesi hem de baharat olarak bilinirdi. Osmanlı mutfağında ise çörek ve kahkelerin kokusu olarak yerini almıştır.
Fransa'nın Lorraine bölgesindeki Sainte-Lucie çevresinde yetişen mahlep ağaçlarının kokulu odunundan pipo, baston ve süs eşyaları yapılmış, ağaç bu yüzden Avrupa'da St Lucie kirazı adıyla tanınmıştır. Odunun kokusu yıllarca sürdüğü için tornacılıkta ve küçük ahşap işlerinde değer görmüştür. Linnaeus türü 1753'te Prunus mahaleb adıyla tanımlamıştır.
Kültürdeki yeri
Anadolu'da mahlep, bayram ve kandil hazırlıklarının kokusudur. Kandil simidi, paskalya çöreği, ay çöreği ve bayram poğaçaları mahlep katılarak hazırlanır. Rum ve Ermeni topluluklarında paskalya çöreği mahlebin en tanınmış kullanımıdır. Bu yüzden İstanbul'da paskalya döneminde mahlep aranan baharatlar arasına girer.
Yunanistan ve Kıbrıs'ta mahlepi, Arap ülkelerinde mahlab adıyla bilinen bu baharat, Doğu Akdeniz'in ortak bir mutfak mirasıdır. Suriye ve Lübnan'da bayram kurabiyelerine ve hurmalı mamul kurabiyelerine katılır. Ortak adı ve ortak kullanımıyla mahlep, bu bölgenin birbirine bağlı mutfak tarihini gösteren güzel bir örnektir.
Mutfakta
Mahlep tohumu kullanılmadan hemen önce havanda dövülerek ya da küçük bir öğütücüde çekilerek toz haline getirilir. Bir kilo una genellikle bir iki çay kaşığı mahlep yeterlidir; fazlası hamura acı bir tat verebilir. Çörek, poğaça, kurabiye, simit ve paskalya çöreğinin yanı sıra bazı sütlü tatlılarda ve dondurmalarda da kullanılır. Tadı tatlı, acıbadem ve kirazı hatırlatan, hafif çiçeksi bir kokudadır.
Mahlep, bütün tohum olarak kapağı sıkı cam kavanozda, serin, karanlık ve kuru bir yerde saklanmalıdır; bu şekilde bir yıl kadar kokusunu korur. Öğütülmüş mahlep kokusunu birkaç hafta içinde kaybeder ve içerdiği yağ nedeniyle acılaşabilir; bu nedenle az miktarda öğütmek gerekir. Tohumların açık renkli, dolgun ve kokulu olmasına dikkat edilmelidir; koyulaşmış ve acı kokan mahlep bayatlamıştır.
Sık sorulan sorular
Mahlep nedir?
Mahlep, Prunus mahaleb ağacının meyve çekirdeğinin içinden çıkan küçük, kokulu tohumdur. Öğütülerek çörek, poğaça ve kurabiyelere koku vermek için kullanılır.
Mahlep hangi ağaçtan elde edilir?
İdris ağacı da denen, yabani bir kiraz türü olan Prunus mahaleb ağacından elde edilir. Baharat, meyvenin sert çekirdeği kırılınca çıkan iç tohumdur.
Mahlep ağacı nerede yetişir?
Güney ve Orta Avrupa'dan Anadolu, İran ve Orta Asya'ya kadar kireçli ve kuru yamaçlarda doğal olarak yetişir.
Mahlep nasıl saklanır?
Bütün tohum olarak kapağı sıkı cam kavanozda, serin ve karanlık bir yerde saklanır. Kullanmadan hemen önce öğütülmesi kokusunu korur.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).