Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Mandalina (Citrus reticulata) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Mandalina fotoğraf 1Mandalina fotoğraf 2Mandalina fotoğraf 3Mandalina fotoğraf 4Mandalina fotoğraf 5Mandalina fotoğraf 6
Fotoğraflar: Robert Carl, CC BY-SA 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Raphael17, CC BY-SA 3.0 · Lazaregagnidze, CC BY-SA 3.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Sun Jiao (Interaccoonale), CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Mandalina

Citrus reticulata Blanco (syn. Citrus nobilis Lour.)

Diğer adları
mandalina, mandarin; Satsuma ve Klemantin (çeşit grupları); İngilizce mandarin, tangerine
Familya
Rutaceae (Sedefotugiller, Turunçgiller)
Kullanılan kısım
Meyve; kurutulmuş kabuk

Mandalina, kolay soyulan kabuğu ve tatlı, kokulu dilimleriyle kış aylarının en sevilen turunçgillerinden biridir. Latince adı Citrus reticulata olan mandalina, Güney Çin ve çevresinden dünyaya yayılmış eski bir kültür bitkisidir. Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyılarında bol yetiştirilir; kabuğu kurutularak çaylara ve tatlılara koku vermek için de kullanılır.

Botanik özellikleri

Citrus reticulata, 2-8 metre boylanabilen, her dem yeşil, bazen dikenli küçük bir ağaçtır. Yaprakları dar, mızrak biçimli ve parlaktır; ezildiğinde hoş bir turunçgil kokusu yayar. Beyaz, kokulu çiçekleri ilkbaharda açar; meyveler sonbahar ve kış aylarında olgunlaşır. Meyvenin kabuğu ince, gevşek ve kolay soyulurdur; içi kolayca ayrılan dilimlerden oluşur.

Mandalina, portakal ve greyfurt gibi pek çok turunçgilin oluşumuna katılmış temel atalardan biri kabul edilir. Türkiye'de en çok yetiştirilen mandalinalar arasında çekirdeksiz Satsuma grubu (Citrus unshiu) ile Klemantin gibi çeşitler bulunur. Üretim başta İzmir, Muğla, Mersin, Adana ve Antalya çevresinde yoğunlaşır. Ağaç, limona göre soğuğa biraz daha dayanıklıdır.

Tarihçe

Mandalinanın ana yurdu Güney Çin ve çevresidir; Çin'de çok eski çağlardan beri yetiştirildiği bilinir. Avrupa'ya ancak 19. yüzyılın başında, İngiltere üzerinden ulaştı ve kısa sürede Akdeniz ülkelerinde yetiştirilmeye başlandı. Mandarin adı, Batılıların Çin'deki yüksek memurlara verdiği mandarin adıyla ilişkilendirilir ve meyvenin renginin bu memurların giysilerine benzetildiği anlatılır.

Türkçeye mandalina adı Batı dillerinden, büyük olasılıkla İtalyanca mandarino sözcüğünden geçmiştir. Türkiye'de ticari mandalina yetiştiriciliği 20. yüzyılda yaygınlaştı; Satsuma çeşitleri Japonya'dan, Klemantin ise Cezayir'den dünyaya yayılmış çeşitlerdir. Klemantinin adı, 19. yüzyıl sonunda Cezayir'de onu bulan Clément adlı bir rahibe dayanır.

Kültürdeki yeri

Mandalina, Türkiye'de kış akşamlarının, soba başı sohbetlerinin ve okul beslenme çantalarının meyvesidir. Kabuğu soba üstüne konduğunda odayı saran koku, birçok kişinin çocukluk anısıdır. Pazarlarda yapraklı dallarıyla kasalarda satılan mandalinalar, kış mevsiminin habercisidir.

Çin kültüründe mandalina, Çin Yeni Yılı'nda bolluk ve iyi şans simgesi olarak hediye edilir. Güney Çin'de mandalina kabuğunun yıllarca bekletilerek kurutulmuş hali, chenpi adıyla değerli bir mutfak malzemesidir ve yaşı arttıkça değeri yükselir. Japonya'da kış akşamları ısıtmalı alçak masa başında mandalina yemek, bilinen bir aile görüntüsüdür.

Mutfakta

Mandalina taze olarak yenir, suyu sıkılır; reçel, marmelat ve şekerleme yapılır. Rendelenmiş kabuğu kek, kurabiye, muhallebi ve şerbetlere koku verir; bazı yörelerde mandalina kabuğu reçeli de yapılır. Kurutulmuş mandalina kabuğu, siyah çaya ve kış çaylarına birkaç parça atılarak hoş bir koku katar. Çin mutfağında kurutulmuş kabuk, et yemeklerinde ve çorbalarda baharat gibi kullanılır.

Taze mandalina oda sıcaklığında bir hafta, buzdolabında iki üç hafta dayanır; kabuğu çabuk kuruduğu için uzun süre bekletilmemelidir. Kurutulacak kabuğun beyaz iç kısmı inceltilir, kabuk gölgede tamamen kuruduktan sonra kapağı sıkı cam kavanozda, ışıksız ve kuru bir yerde saklanır. Kabuktan soğuk sıkım yöntemiyle elde edilen uçucu yağ ise sitemizdeki Mandalina Yağı kartında anlatılır; bu yağ doğrudan yenmez.

Sık sorulan sorular

Mandalina nedir?

Mandalina, Citrus reticulata türünün kolay soyulan kabuklu, tatlı ve kokulu meyvesidir. Turunçgiller grubundandır ve kış aylarında olgunlaşır.

Mandalina ile portakal arasındaki fark nedir?

Mandalinanın kabuğu daha ince ve gevşektir, kolay soyulur; meyvesi daha küçük ve genellikle daha tatlıdır. Portakal ise atalarından biri mandalina olan, melezlenmeyle oluşmuş ayrı bir turunçgildir.

Türkiye'de mandalina nerede yetişir?

Üretim başta İzmir, Muğla, Mersin, Adana ve Antalya çevresinde, Ege ve Akdeniz kıyılarında yoğunlaşır.

Mandalina kabuğu nasıl kurutulur ve saklanır?

Kabuğun beyaz iç kısmı inceltilir ve gölgede tamamen kurutulur. Kurumuş kabuk kapağı sıkı cam kavanozda, ışıksız ve kuru bir yerde saklanır.

Kaynaklar

Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press.
Webber, H.J. ve Batchelor, L.D. (ed.), The Citrus Industry, University of California Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online (POWO).

WhatsApp