Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
kültür mantarı, beyaz şapkalı mantar, kestane mantarı (kahverengi tipi), portobello; İngilizce button mushroom, common mushroom
Familya
Agaricaceae (Şapkalı mantarlar ailesi)
Kullanılan kısım
Meyve gövdesi (şapka ve sap); taze ya da dilimlenip kurutulmuş
Kültür mantarı, dünyada en çok yetiştirilen ve tüketilen yenebilir mantardır. Agaricus bisporus türünün beyaz, kahverengi ve iri portobello tipleri aynı türün farklı biçimleridir. Taze olduğu kadar kurutulmuş haliyle de çorbalara, soslara ve pilavlara koku katar.
Botanik özellikleri
Agaricus bisporus bir bitki değil, mantarlar âleminden bir canlıdır; klorofili yoktur ve beslenmesini çürümekte olan organik maddeden sağlar. Dışarıdan görülen şapka ve sap, toprak ya da kompost içinde ağ gibi yayılan miselin oluşturduğu meyve gövdesidir. Şapkanın altında, gençken pembe, olgunlaştıkça çikolata kahvesine dönen lameller bulunur. Tür adı bisporus, her bir spor üreten hücrede dört yerine iki spor oluşmasına işaret eder.
Kültür mantarı, saman, gübre ve benzeri maddelerden hazırlanan kompost üzerinde, ısısı ve nemi denetlenen karanlık odalarda üretilir. Beyaz tip en yaygın olanıdır; kahverengi kabuklu tip kestane mantarı diye satılır, şapkası tamamen açılmış iri kahverengi biçim ise portobello adıyla bilinir. Doğada da çayırlarda ve gübreli yerlerde benzer Agaricus türleri yetişir; ancak bunlar arasında zehirli türler de bulunduğu için yabani mantar toplamak uzman bilgisi gerektirir.
Tarihçe
Mantarlar antik çağdan beri sofralarda yer alır; Plinius, Naturalis Historia'da Roma'da çok değer verilen mantarları anlatır ve zehirli mantarlara karşı dikkatli olunmasını öğütler. Ancak bu dönemde mantarlar yalnızca doğadan toplanırdı.
Agaricus bisporus'un düzenli olarak yetiştirilmesi 17. yüzyılda Fransa'da, Paris çevresinde başladı. Üreticiler zamanla şehrin altındaki eski taş ocaklarının serin ve karanlık dehlizlerini mantar üretimi için kullandı; bu yüzden kültür mantarı bugün de pek çok dilde Paris mantarı (champignon de Paris) diye anılır. 20. yüzyılda saf misel tohumu üretimi ve kompost tekniklerinin gelişmesiyle mantarcılık dünya çapında bir tarım koluna dönüştü.
Kültürdeki yeri
Türkiye'de kültür mantarı 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yaygınlaşmış, bugün her pazarın ve marketin değişmez ürünü olmuştur. Mantar sote, mantarlı pilav ve fırında peynirli mantar ev mutfağının tanıdık yemekleridir. Köy ve kasabalarda ise yağmurdan sonra yabani mantar toplamak eski bir alışkanlıktır; ama toplayıcılar her yıl zehirli mantarlara karşı uyarılır.
Avrupa mutfaklarında mantar, et yemeklerinin yanında ve soslarda klasik bir yer tutar. Fransız mutfağındaki duxelles denen kıyılmış mantar harcı ve İtalyan mutfağındaki mantarlı risotto bunun örnekleridir. Uzak Doğu'da ise kültür mantarının yanında şitake gibi başka türler de geniş ölçüde yetiştirilir.
Mutfakta
Taze kültür mantarı yıkanmadan önce fırçayla ya da nemli bezle temizlenir, çünkü suyu kolay emer. Sote, güveç, çorba, omlet, pizza ve makarna soslarında kullanılır. Kurutulmuş mantar ise kullanılmadan önce ılık suda 20-30 dakika bekletilerek yumuşatılır; bekletme suyu süzülerek çorba ve soslara eklenebilir, çünkü mantarın kokusunu taşır.
Mantar, ne yetiştirilmiş ne de yabani olsun, iyice pişirilerek tüketilmelidir. Kurutulmuş mantar ağzı sıkı kapanan bir kavanozda, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanır; nem kaparsa bozulur. Kurutulmuş mantarın kokusu ve tadı tazesine göre daha yoğundur, bu yüzden tarifte daha az miktar yeterli olur.
Sık sorulan sorular
Kültür mantarı nedir?
Kültür mantarı, Agaricus bisporus türünün kontrollü ortamlarda kompost üzerinde yetiştirilen yenebilir meyve gövdesidir. Beyaz, kahverengi ve portobello tipleri aynı türdendir.
Kültür mantarının Latince adı nedir?
Bilimsel adı Agaricus bisporus (J.E.Lange) Imbach'tır.
Kurutulmuş mantar nasıl kullanılır?
Ilık suda 20-30 dakika bekletilerek yumuşatılır, sonra taze mantar gibi pişirilir. Bekletme suyu süzülerek yemeğe katılabilir.
Kurutulmuş mantar nasıl saklanır?
Ağzı sıkı kapanan bir kapta, serin, kuru ve karanlık bir yerde saklanır. Nemden korunduğunda uzun süre dayanır.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press. FAO, Food and Agriculture Organization of the United Nations, mantar üretimi kayıtları.