Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Mercanköşk (Origanum majorana) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Mercanköşk fotoğraf 1Mercanköşk fotoğraf 2Mercanköşk fotoğraf 3Mercanköşk fotoğraf 4
Fotoğraflar: Schlaghecken Josef, CC BY-SA 4.0 · Antigng, CC BY-SA 4.0 · Pohled 111, CC BY-SA 4.0 · Javier martin, Public domain · Wikimedia Commons

Mercanköşk

Origanum majorana L. (syn. Majorana hortensis Moench); Türkiye'de bu adla ayrıca Origanum onites L. ve Origanum vulgare subsp. hirtum (Link) Ietsw. (syn. O. heracleoticum auct.) da anılır

Diğer adları
mercan köşk, tatlı mercanköşk; İngilizce sweet marjoram, marjoram
Familya
Lamiaceae (Ballıbabagiller)
Kullanılan kısım
Kurutulmuş yaprak ve çiçekli dal uçları

Mercanköşk, kekik ile aynı cinsten, tatlı ve yumuşak kokulu bir baharat otudur. Asıl mercanköşk Origanum majorana türüdür; ancak Türkiye'de bu ad bazı yörelerde İzmir kekiği (O. onites) ve İstanbul kekiği (O. vulgare subsp. hirtum) için de kullanılır. Et yemeklerinde, soslarda ve pizzada kullanılan bilinen bir Akdeniz baharatıdır.

Botanik özellikleri

Origanum majorana, 20-60 santim boylanan, çok yıllık ya da soğuk iklimlerde tek yıllık yetiştirilen, çalımsı bir bitkidir. Yaprakları küçük, oval, kenarları düz, iki yüzü de kısa gri tüylerle kaplıdır. Küçük beyaz ya da açık pembe çiçekler, sık dizilmiş yeşilimsi brakteler arasında yuvarlak, düğüm biçimli başakçıklar oluşturur; İngilizcede bu yüzden knotted marjoram diye de anılır.

Origanum majorana'nın doğal yayılışı Kıbrıs ve Güney Türkiye olarak kabul edilir. O. onites Ege ve Batı Akdeniz kıyılarında yaygın olarak yetişir ve İzmir kekiği adıyla ticareti yapılır; O. vulgare subsp. hirtum ise İstanbul kekiği olarak bilinir. Bu türlerin hepsi kekik kokusu taşır, ancak mercanköşkün kokusu daha tatlı, daha yumuşak ve hafif çiçeksidir.

Tarihçe

Mercanköşk antik Yunan ve Roma dünyasında iyi tanınan bir ottu. Dioskorides ve Plinius, amarakos ve sampsychon adlarıyla bu bitkiden ve onunla hazırlanan kokulu yağlardan söz eder. Antik Yunan'da mercanköşk mutluluk ve sevgi ile ilişkilendirilir, yeni evlilere çelenk olarak takılırdı.

Türkçedeki mercanköşk adının Farsçadan geldiği kabul edilir. Orta Çağ Avrupası'nda mercanköşk, manastır bahçelerinde yetiştirilen ve eve güzel koku vermek için yerlere serpilen otlar arasındaydı. Grieve, A Modern Herbal'da tatlı mercanköşkün mutfak ve bahçe kullanımlarını anlatır.

Kültürdeki yeri

Akdeniz ülkelerinde mercanköşk mutfağın klasik otlarındandır. İtalya'da domates sosları ve pizzalar, Fransa'da ot karışımları, Almanya'da sucuk ve sosis türleri mercanköşk ile tatlandırılır. Herbes de Provence denen Fransız ot karışımının bazı tariflerinde mercanköşk de bulunur.

Türkiye'de ise kekik adı geniş bir bitki grubunu kapsar ve mercanköşk de çoğu zaman kekik çeşitlerinden biri olarak görülür. Ege'de ve Akdeniz'de yabani kekik toplama, kurutma ve satma kırsal kesimde önemli bir geçim kaynağıdır; Türkiye dünyanın en önemli kekik ihracatçılarından biridir.

Mutfakta

Mercanköşk kızartılmış ve ızgara etlerde, köftelerde, tavuk ve sebze yemeklerinde, domates soslarında ve pizzada kullanılır. Kokusu ince ve uçucudur; bu yüzden uzun pişen yemeklere pişirmenin sonunda eklenmesi önerilir. Omlet, peynirli börek ve salata soslarına da bir tutam katılabilir.

Kekik yerine kullanıldığında daha yumuşak ve tatlı bir koku verir. Kurutulmuş mercanköşk ağzı sıkı kapanan bir kavanozda, ışık ve nemden uzak saklanır. Yapraklar kullanılacağı zaman avuç içinde ufalanırsa koku daha belirgin çıkar; toz haline getirilmiş mercanköşk ise kokusunu daha çabuk kaybeder.

Sık sorulan sorular

Mercanköşk nedir?

Mercanköşk, kekik ile aynı cinsten, tatlı ve yumuşak kokulu bir baharat otudur. Asıl mercanköşk Origanum majorana türüdür.

Mercanköşkün Latince adı nedir?

Bilimsel adı Origanum majorana L.'dir. Türkiye'de bu ad bazı yörelerde O. onites ve O. vulgare subsp. hirtum için de kullanılır.

Mercanköşk ile kekik arasındaki fark nedir?

İkisi de aynı aileden ve benzer kokuludur. Mercanköşkün kokusu daha tatlı ve yumuşak, kekiğinki ise daha keskin ve yakıcıdır.

Mercanköşk nasıl saklanır?

Kurutulduktan sonra ağzı sıkı kapanan bir kavanozda, ışıktan ve nemden uzak saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.

WhatsApp