Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Meyan kökü, kendine özgü tatlı ve hafif anasonlu aromasıyla Osmanlı sokaklarının buz gibi meyan şerbetinden Akdeniz'in lokum ve şekerlemelerine uzanan bir lezzet geleneğinin temelidir. Bilimsel adı bile tadını anlatır: tatlı kök. Ramazan sofralarında ve şerbetçi güğümlerinde Anadolu'nun serinliği olmuştur.
Botanik özellikleri
Glycyrrhiza glabra, bir ile bir buçuk metre boylanabilen, çok yıllık, otsu bir baklagildir. Yaprakları bileşiktir; on bir ile on yedi arası yumurta biçimli yaprakçıktan oluşur ve alt yüzleri yapışkan olabilir. Mavimsi-mor veya açık leylak renkli kelebeksi çiçekleri yaz başında dikilmiş salkımlar halinde açar. Meyvesi küçük, kahverengi, birkaç tohumlu bir baklagil kınıdır.
Bitkinin asıl dikkat çeken kısmı yer altındadır: kalın, uzun, sarı-kahverengi dış kabuklu ve içi sarı lifli kökler ile yatay uzanan toprak altı gövdeler. Derin, nemli ve kumlu-tınlı toprakları, nehir kıyılarını ve ovaları sever. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu ve Ege'nin bazı bölgelerinde yabani olarak bulunur; kökleri sökülerek toplanır.
Tarihçe
Glycyrrhiza adı, Yunanca glykys, yani tatlı ve rhiza, yani kök sözcüklerinden oluşur. Dioskorides, De Materia Medica adlı eserinde glykyrrhiza adıyla bu bitkiyi tanıtır; Plinius de Naturalis Historia'da benzer bir bitkiyi anar. Eski Mısır'da, Tutankhamon'un mezarında meyan kökü bulunduğu sıkça anlatılır.
Osmanlı İstanbul'unda meyan şerbeti, sokak satıcılığının en tanınmış ürünlerindendi. Şerbetçiler sırtlarında ya da omuzlarında taşıdıkları bakır güğümlerden, zil çalarak ve özel bir tavırla meyan şerbeti satardı. Meyan kökünün hazırlanması ve ihracı da Osmanlı döneminde Anadolu için önemli bir ticaret kalemiydi. Mabberley'in bitki sözlüğü, meyanın dünya çapındaki yaygın üretimini ve gıda sanayisindeki yerini kaydeder.
Kültürdeki yeri
Ramazan akşamlarında meyan şerbeti, iftar sofrasının serinletici içeceği olarak anılır; Anadolu şehirlerinde şerbetçilerin güğümleriyle birlikte, kış-yaz demeden ilgi gören bir lezzettir. Gaziantep, Adana ve Şanlıurfa gibi güney şehirlerinin sokak içecekleri arasında meyan şerbeti hâlâ anılır. Şerbet güğümlerinin süslü bakır işçiliği ise başlı başına bir el sanatı örneğidir.
Meyan kökü çubuk halinde kemirilerek de tüketilir; çocukluk anılarında aktar dükkânından alınan kök parçası unutulmaz bir tattır. Dilimizde tatlı bir tadı olan şeyler için meyan benzetmesi yapılır. Köklerin sökülüp kurutulması Anadolu'da geçmişte geçim kaynağı olan bir emekti.
Mutfakta
Meyan şerbeti, kök parçalarının suda uzun süre bekletilmesi ve süzülmesiyle yapılır; soğuk içilir, kendine özgü tatlı ve hafif anasonlu bir aroması vardır. Kök parçaları kaynatılırsa tat daha yoğun olur. Meyan, lokum, şekerleme ve lokum şerbetlerinde de aroma verici olarak kullanılır.
Kurutulmuş meyan kökü, bitki çaylarına ve karışımlara tat vermek için az miktarda eklenir. Kök çok tatlı olduğu için, bir bardaklık demde küçük bir parça yeterlidir. Kökler sonbaharda, bitki üç-dört yaşını geçince sökülür, yıkanıp küçük parçalara kesilir ve gölgede kurutulur; sonra kuru ve havadar bir kapta saklanır.
Sık sorulan sorular
Meyan şerbeti nasıl yapılır?
Meyan kökü parçaları bir gece soğuk suda bekletilir, ardından süzülür ve soğuk servis edilir. İsteğe göre kaynatılarak tadı yoğunlaştırılır.
Meyan kökü tadı nasıldır?
Tatlı, hafif anasonlu ve kendine özgü bir aroması vardır; bu yüzden şekerleme ve içeceklerde aroma olarak kullanılır.
Meyan kökü nasıl saklanır?
Kurutulduktan sonra nemden uzak, kapalı bir cam kavanozda saklanır.
Meyan adı nereden gelir?
Bilimsel adı Glycyrrhiza, Yunanca tatlı kök anlamına gelir. Türkçedeki meyan adı ise bu kökün yaygın halk adıdır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press. Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.