Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Ökse Otu (Viscum album) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Ökse Otu fotoğraf 1Ökse Otu fotoğraf 2Ökse Otu fotoğraf 3Ökse Otu fotoğraf 4Ökse Otu fotoğraf 5
Fotoğraflar: Rillke, CC BY-SA 3.0 de · DidierFy, CC BY-SA 4.0 · Christine Meinecke, CC BY-SA 4.0 · This picture is a work by Emmanuel Douzery. Please credit th, CC BY-SA 4.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ökse Otu

Viscum album L.

Diğer adları
Ökse; Avrupa dillerinde mistletoe
Familya
Santalaceae (Sandalgiller)
Kullanılan kısım
Yaprakları ve dalları (kurutulmuş, süs ve koleksiyon amaçlı); meyveleri yenmez

Ökse otu, kendi köklerini toprağa değil, konukçu ağacın dalına salan ilginç bir yarı asalaktır. Kışın yaprağını döken ağaçların çıplak dallarında yeşil bir top gibi asılı kalır; bu görüntüsüyle Avrupa'dan Anadolu'ya kadar pek çok halkın hikâyesine girmiştir.

Botanik özellikleri

Ökse otu, yıl boyu yeşil kalan, çatallı dallanan ve yuvarlak bir çalı kümesi görünümü alan yarı asalak bir bitkidir. Yaprakları karşılıklı dizilir, kalın, deri kıvamında, uzun yumurta biçimli ve sarımsı yeşildir. Erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde açar; çiçekler küçük ve gösterişsizdir, kış sonundan ilkbahara doğru görülür. Dişi bitkilerde olgunlaşan meyveler beyaz, yarı saydam ve yapışkan bir özle doludur.

Bitki klorofil taşıdığı için fotosentez yapar, ancak su ve mineral ihtiyacını konukçu ağaçtan emicilerle karşılar. Tohumlar, meyveleri yiyen kuşlar aracılığıyla dallara yapışarak yayılır; özellikle ökse ardıcı adıyla bilinen kuş bu işte öne çıkar. Kavak, elma, armut, ardıç ve çeşitli iğne yapraklı ağaçlar konukçu olabilir.

Türü Avrupa, Kuzeybatı Afrika ve Asya'nın geniş bölümlerinde görülür. Türkiye'de de orman, bahçe ve meyve ağaçlıkları boyunca yaygındır; yaprağını döken ağaçlarda kışın daha kolay fark edilir.

Tarihçe

Ökse otunun adı, Türkçede kuş avında kullanılan yapışkan maddeyi anlatan ökse sözcüğünden gelir. Bu yapışkan madde bitkinin meyvelerinden de elde edilebildiği için hem bitki hem de kuş tutma yöntemi aynı adı taşır. Antik çağ yazarlarından Dioskorides ve Plinius bitkiyi anarlar; Plinius, Galya'daki Druidlerin meşe üzerinde bulunan ökse otunu özel bir törenle altın orak kullanarak topladıklarını aktarır.

İskandinav söylencelerinde ökse otu, Baldr'ın ölümü hikâyesinin merkezindeki bitkidir. Orta Çağ'dan beri Avrupa'da kış gündönümü ve Noel dönemiyle ilişkilendirilmiştir.

Kültürdeki yeri

Batı kültüründe ökse otu dalının altında öpüşme geleneği, Noel süslemelerinin bilinen bir parçasıdır. Anadolu'da ise bitki daha çok eski kuş avı geleneğiyle anılır; ökseli çubuklar ağaç dallarına konarak kuş yakalama yöntemi yüzyıllarca uygulanmış, bugün ise yasalarla sınırlanmıştır.

Kış aylarında bahçelerde ve ağaç dallarında görülen yeşil topaklar köy yaşamında bir gözlem konusu olmuş, bazı yörelerde bereket ve uğur sembolü sayılmıştır. Kurutulmuş dallar bugün çelenk ve kuru çiçek aranjmanlarında kullanılır.

Mutfakta

Ökse otu yemekte kullanılmaz. Özellikle meyveleri ve yaprakları zehirli kabul edilir; gıda, çay ya da yemek malzemesi olarak tüketilmesi önerilmez. Bitki yalnızca botanik ilgi, kuru süs ve dekoratif amaçla ele alınmalıdır. Meyveler ve dallar çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği yerde bulundurulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Ökse otu nedir?

Ökse otu, konukçu ağacın dalına tutunarak yaşayan, yıl boyu yeşil kalan yarı asalak bir bitkidir.

Ökse otu nerede yetişir?

Ağaçların dallarında yetişir; kavak, elma, armut, ardıç ve bazı çam türleri konukçu olabilir. Türkiye'nin pek çok bölgesinde görülür.

Ökse otu yemekte kullanılır mı?

Hayır. Özellikle meyveleri zehirli kabul edildiği için yemekte ya da çay olarak tüketilmez.

Ökse otu Noel'de neden kullanılır?

Eski Avrupa gelenekleri gereği kış gündönümü ve Noel süslemelerinde uğur simgesi sayılır; altında öpüşme adeti de buradan gelir.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp