Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Salatalık (Cucumis sativus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Salatalık fotoğraf 1Salatalık fotoğraf 2Salatalık fotoğraf 3Salatalık fotoğraf 4
Fotoğraflar: Forest and Kim Starr, CC BY 2.0 · Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · Rob Hille, CC BY-SA 4.0 · Ayotte, Gilles, 1948-, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Salatalık

Cucumis sativus L.

Diğer adları
Hıyar, acur (bazı yörelerde bir çeşidi); İngilizce: cucumber
Familya
Cucurbitaceae (Kabakgiller)
Kullanılan kısım
Meyve (taze); tohum (ekim için)

Salatalık (Cucumis sativus L.), Kabakgiller familyasından, tırmanıcı bir yıllık bitkidir; sofralarımızın en yaygın taze sebzelerinden biridir. Kökeninin Hindistan'ın kuzeyine dayandığı kabul edilir ve binlerce yıldır yetiştirilmektedir. Türkçede 'hıyar' adıyla da bilinir.

Botanik özellikleri

Salatalık, yere yayılan ya da bıyıklarıyla destek bularak tırmanan, tek yıllık, otsu bir bitkidir. Gövde kıllıdır; yapraklar büyük, üç ile beş köşeli ve kenarları dişlidir. Yaprak koltuklarından çıkan spiral bıyıklar, bitkinin çubuk, ip ya da tel gibi desteklere tutunmasını sağlar.

Çiçekleri sarı renkli, tek eşeylidir; erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde ayrı ayrı bulunur (monoik). Meyve, botanikte 'peponid' adı verilen, kabuğu sert, içi sulu bir meyve tipindedir; silindirik, yeşil ve çeşide göre kısa ya da uzun olabilir. Bitki Cucumis cinsindedir; aynı cinsin içinde kavun da yer alır. Türün yabani akrabası Cucumis sativus var. hardwickii, Himalaya eteklerinde bulunur.

Tarihçe

Salatalığın anavatanının Güney Asya, özellikle Hindistan'ın kuzeyi ve Himalaya eteği olduğu düşünülür; burada binlerce yıldır yetiştirildiği kabul edilir. Buradan Mezopotamya, Mısır ve Akdeniz dünyasına yayılmıştır. Tevrat'ın Sayılar bölümünde, Mısır'da yenen sebzeler arasında salatalığın adı anılır; bu, bitkinin Yakın Doğu'da çok eski bir sofra bitkisi olduğunu gösterir.

Plinius Naturalis Historia'da Roma İmparatoru Tiberius'un sofrasında salatalığın yıl boyunca bulunmasını istediğini ve bunun için yapay bir yetiştirme düzeni kurulduğunu anlatır; bu, bitkinin Roma çağında çok sevildiğini gösteren bilinen bir anekdottur. Orta Çağ'da Avrupa'ya yayılan salatalık, Yeni Dünya'ya da 15. yüzyıl sonrasında Avrupalı gezginlerle ulaşmıştır. Bugün dünya genelinde seralarda ve açık tarlada yetiştirilen en önemli sebzelerden biridir.

Kültürdeki yeri

Salatalık sıcak iklim sever; soğuğa ve don olaylarına karşı çok hassastır, bu nedenle Türkiye'de açık tarlada ekimi genellikle toprak ısındıktan sonra yapılır. Seralarda yıl boyunca yetiştirilebildiği için kış aylarında da sofralarda yer alır. Bol su ve güneş ister; sulama düzensiz olursa meyvelerde acılık görülebilir.

Türkiye'de Akdeniz ve Ege bölgeleri, seracılığın merkezi olarak salatalık üretiminde önde gelir. Halk arasında bölgelere göre kısa ve çıtır olan 'çengelköy', uzun ve ince kabuklu 'silor' gibi yerel çeşitler tanınır. Aktarlarda ise daha çok ekim amacıyla tohum olarak bulunur.

Mutfakta

Salatalık mutfakta çoğunlukla çiğ olarak, kabuğuyla ya da soyularak tüketilir; çoban salatası, cacık, soğuk yoğurtlu mezeler ve bir sürü yaz salatasının vazgeçilmez malzemesidir. Turşusu özellikle kornişon biçiminde, kavanoz ve fıçı turşularında çok sevilir. Soğuk çorbalarda, dolma ve sarmada, içeceklerde dilim halinde de kullanılır.

Taze salatalık buzdolabında, nemli ve serin bir ortamda birkaç gün saklanır; çok soğuğa maruz kalırsa yumuşayabilir. Tohum olarak aldığınızda ise serin, kuru ve ışıksız bir yerde, kapalı ambalajında tutmak gerekir.

Sık sorulan sorular

Salatalık nedir?

Salatalık (Cucumis sativus L.), Kabakgiller familyasına ait, tırmanıcı, tek yıllık bir sebze bitkisidir. Türkçede hıyar olarak da adlandırılır.

Latince adı nedir?

Latince adı Cucumis sativus L.'dir.

Nerede yetişir?

Anavatanı Hindistan'ın kuzeyidir; bugün dünya genelinde sıcak iklimlerde, açık tarlada ve seralarda yetiştirilir. Türkiye'de başlıca Akdeniz ve Ege kıyılarında yoğun olarak üretilir.

Nasıl saklanır?

Taze salatalık serin ve nemli bir yerde, buzdolabının sebze bölmesinde saklanır. Tohumlar ise kuru ve ışıksız yerde, kapalı ambalajında tutulur.

Kaynaklar

Plinius, Naturalis Historia
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Grieve, M., A Modern Herbal, 1931
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
FAO, Crop and horticultural production data (cucumbers and gherkins)
Kew Plants of the World Online (POWO), Cucumis sativus

WhatsApp