Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Söğüt Yaprağı (Salix alba) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Söğüt Yaprağı fotoğraf 1Söğüt Yaprağı fotoğraf 2Söğüt Yaprağı fotoğraf 3Söğüt Yaprağı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Danny Steven S., CC BY-SA 3.0 · Crusier, CC BY-SA 3.0 · H. Zell, CC BY-SA 3.0 · Stefan.lefnaer, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Söğüt Yaprağı

Salix alba L.

Diğer adları
Ak söğüt, söğüt
Familya
Salicaceae (Söğütgiller)
Kullanılan kısım
Yaprak ve kabuk

Söğüt, su kenarlarının zarif ağacıdır; ince, gümüşi yeşil yaprakları rüzgârda dalgalanır. Salisilik asidin adı bu ağacın Latince adından türemiştir ve söğüt, kimya tarihine ismini vermiş az sayıdaki bitkiden biridir. Osmanlı'nın ilk merkezinin adı da söğüttür.

Botanik özellikleri

Salix alba, on beş ile otuz metreye kadar boylanabilen, yaprak döken, su seven bir ağaçtır. Genç dalları ince ve esnek, yaşlı gövde kabuğu derin çatlaklıdır. Yapraklar uzun, lanset biçimli, ince uçlu ve kenarı ince dişlidir. Alt yüzü ipeksi, gümüşi beyaz tüylerle örtülüdür; ağaca adını veren ak görünüm buradan gelir.

Söğütler çift evcikli bitkilerdir; erkek ve dişi çiçekler ayrı ağaçlarda, nisan-mayısta yapraklarla birlikte kedicikler halinde açar. Meyveler pamuk tüylü küçük tohumlar saçan kapsüllerdir. Söğüt, dere, nehir, göl kıyılarında ve su basan alanlarda yetişir. Türkiye'de ırmak boylarında, ovalarda ve vadilerde hemen her yerde görülür.

Tarihçe

Söğüt, antik yazarlarca iyi bilinen bir ağaçtır. Dioskorides, itea adıyla söğütten söz eder; Plinius da Naturalis Historia'da salix ağaçlarını ve sepetçilikte kullanımını anlatır. Latince Salix sözü bilimsel cins adının kaynağıdır.

19. yüzyılda kimyacılar söğüt kabuğundan salisin adlı bir bileşiği ayırdı; bundan elde edilen asit, Latince Salix sözüne atfen salisilik asit adını aldı. Böylece ağaç, modern kimya sözlüğüne adını vermiş oldu. Anadolu'da ise Söğüt adı, Bilecik'in ilçesiyle de anılır; Osmanlı Devleti'nin ilk yurdu olarak bilinen Söğüt, ağacın adını taşır. Mabberley'in sözlüğü Salix cinsinin yüzlerce türünü kaydeder.

Kültürdeki yeri

Anadolu'da söğüt, su kenarlarının, çeşme başlarının ve mezarlıkların ağacı olarak şiirde ve türkülerde yer alır. Boylu poslu, ince belli kadın için söğüt dalı benzetmesi yapılır; ağlayan söğüt ise hüzün ve hasret anlatımlarında kullanılır. Halk türkülerinde söğüt ağacı, çoğu zaman çeşme ve dere kıyısındaki buluşma yeriyle birlikte anılır.

Söğüt dalları, esnek ve dayanıklı olduğu için sepetçilikte, hasır ve sepet örmede, çit yapımında ve bahçe süslemesinde kullanılır. Anadolu'da sepetçilik geleneği, özellikle ırmak boylarındaki köylerde sürdürülür; ustalar genç sürgünleri kışın keser, haşlayıp soyar, kurutur ve sonra sepete dönüştürür. Söğüt odunu hafif ve esnektir, bazı yörelerde kaşık, düdük ve oyuncak yapımında tercih edilir.

Mutfakta

Söğüt yaprağı, kurutulup bitki çayı olarak demlenebilir; tadı hafif buruk, otsu ve bir miktar acımsıdır. Bir tatlı kaşığı kuru yaprak, kaynamış suyla on dakika demlenir; bal ile tatlandırılabilir. Yapraklar yaz başında, tam gelişmişken toplanır, gölgede kurutulur ve cam kavanozda saklanır.

Söğüt mutfağın değil, daha çok zanaatın ve doğal boyacılığın bitkisidir. Kabuk ve yapraklar bazı yörelerde ipliğin bej-sarı tonlarda boyanmasında denenmiştir. Söğüt çiçeği olan kedicikler, ilkbaharda arılar için önemli bir polen ve nektar kaynağıdır.

Sık sorulan sorular

Söğüt yaprağı çayı nasıl yapılır?

Bir tatlı kaşığı kurutulmuş yaprak kaynamış suyla on dakika demlenir ve süzülür. Tadı hafif buruk ve otsudur.

Söğüt ile salisilik asit arasındaki ilişki nedir?

Salisilik asit adı, söğütün Latince adı olan Salix sözünden gelir. 19. yüzyılda kimyacılar söğüt kabuğundan ilgili bileşiği ayırmış ve ona bu adı vermiştir.

Söğüt dalları sepetçilikte nasıl kullanılır?

Genç ve esnek sürgünler kışın kesilir, haşlanıp soyulur, kurutulur ve ıslatılarak örülür.

Söğüt nerelerde yetişir?

Irmak, dere ve göl kenarlarında, nemli ve su basan alanlarda; Türkiye'nin hemen her bölgesinde bulunur.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp