Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Tavşan Elması (Pyracantha coccinea) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Tavşan Elması fotoğraf 1Tavşan Elması fotoğraf 2Tavşan Elması fotoğraf 3Tavşan Elması fotoğraf 4Tavşan Elması fotoğraf 5
Fotoğraflar: Javier martin, Public domain · Abraham, CC BY 4.0 · Agnieszka Kwiecień, Nova, CC BY-SA 4.0 · Javier martin, Public domain · Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Tavşan Elması

Pyracantha coccinea M.Roem.

Diğer adları
Ateş dikeni, tavşan elması; İng. scarlet firethorn, firethorn
Familya
Rosaceae (Gülgiller)
Kullanılan kısım
Süs bitkisi olarak tüm bitki (meyveleri yenmez)

Tavşan elması (Pyracantha coccinea), sonbahar ve kış boyunca dalları saran turuncu-kırmızı meyveleriyle tanınan dikenli, herdem yeşil bir çalıdır. Ateş dikeni adıyla da anılır; çit ve süs bitkisi olarak parklarda ve bahçelerde yaygındır. Meyveleri ve tohumları yenmez.

Botanik özellikleri

Pyracantha coccinea, gülgiller ailesinden, boyu 2-5 metreye ulaşabilen, sık dallanan ve kısa, sivri dikenlerle donanmış herdem yeşil bir çalıdır. Yaprakları küçük, parlak koyu yeşil, eliptik ya da ters yumurta biçimli ve kenarları ince dişlidir. Mayıs-haziran aylarında dallar boyunca küçük beyaz çiçekler öbek öbek açar.

Çiçeklerin ardından gelen meyveler botanikte elmamsı meyve grubuna girer; çapları bir santimetre kadardır ve olgunlaştıklarında turuncudan koyu kırmızıya döner. Meyveler kış aylarında dalda uzun süre kalır ve karatavuk gibi birçok kuş türü tarafından yenir. Latince cins adı Yunanca pyr (ateş) ve akantha (diken) sözcüklerinden türemiştir; Türkçedeki ateş dikeni adı da buradan gelir. Doğal yayılışı Güney Avrupa'dan Güneybatı Asya'ya uzanır ve Türkiye'nin kuzey ile batı kıyı kuşağını da kapsar.

Tarihçe

Ateş dikeni Avrupa bahçelerine en geç 17. yüzyılda girmiş ve o günden bugüne çit ile duvar bitkisi olarak sevilmiştir. Dikenli ve sık dokusu nedeniyle geçilmesi zor canlı çitler için seçilmiş, kış meyveleri sayesinde bahçelere renk katan bir bitki olarak ünlenmiştir. Modern bahçecilikte meyve rengi ve soğuğa dayanıklılığı bakımından farklı çeşitler seçilmiştir.

Antik botanik metinlerde bu bitkinin adını kesin olarak ayırt etmek güçtür; bu nedenle tarihsel anlatılar çoğunlukla bahçe kültürüne ait kayıtlara dayanır. Türkçe adlandırmalar, Baytop'un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü gibi çalışmalarda yöresel kullanımlarıyla derlenmiştir. Bugün tür, ülkemizin doğal florasında kıyı çalılıkları ve orman kenarlarında rastlanan bir bitki olarak Türkiye Florası kayıtlarında yer alır.

Kültürdeki yeri

Tavşan elması, kış aylarında kırmızı meyveleriyle kuş yuvalarına ve kuş beslenmesine ev sahipliği yaptığı için doğa dostu bahçelerin tanıdık bir bitkisidir. Avrupa'da Noel döneminde meyveli dalları süs olarak kullanma geleneği vardır. Kentlerde yol kenarı, site bahçesi ve okul çitlerinde sıkça dikilir.

Dikenleri sert ve batıcı olduğundan budama sırasında kalın eldiven giyilmesi gerekir. Meyveler gösterişli olsa da yenmemeli; özellikle çocukların ve evcil hayvanların ulaşabileceği yerlerde bu konuda dikkatli olunmalıdır. Güneşli ve iyi drene olan yerleri sever, kuraklığa ve budamaya iyi dayanır.

Mutfakta

Tavşan elması mutfakta kullanılan bir bitki değildir. Meyveleri ve tohumları yenmez; bu nedenle gıda olarak toplanması, reçel ya da çay yapımında denenmesi önerilmez. Bitki bir süs ve çit bitkisi olarak değerlendirilir.

Süs amaçlı kesilen meyveli dallar kesildikten sonra serin bir ortamda, suda tutularak birkaç hafta dayanır. Kurutulmuş dallar kuru çiçekçilikte kullanılabilir; bu durumda dallar çocuklardan uzak, kuru ve havadar bir yerde saklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Tavşan elması nedir?

Tavşan elması (ateş dikeni), gülgiller ailesinden, dikenli ve herdem yeşil bir süs çalısıdır; sonbahar-kış aylarında turuncu-kırmızı meyve verir.

Latince adı nedir?

Latince adı Pyracantha coccinea M.Roem. şeklindedir; cins adı Yunanca ateş ve diken sözcüklerinden gelir.

Meyveleri yenir mi?

Hayır. Meyveleri ve tohumları yenmez; çocuklar ve evcil hayvanlar için ulaşılamaz tutulmalıdır.

Nerede yetişir?

Güney Avrupa'dan Güneybatı Asya'ya uzanan bir alanda doğal olarak yetişir; Türkiye'de kıyı bölgelerinde ve bahçelerde sık görülür.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press
Kew Science, Plants of the World Online (POWO)

WhatsApp