Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Yoğurt Otu (Galium verum) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Yoğurt Otu fotoğraf 1Yoğurt Otu fotoğraf 2Yoğurt Otu fotoğraf 3
Fotoğraflar: Kersti Nebelsiek, CC BY-SA 4.0 · Rudolphous, CC BY-SA 4.0 · Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Yoğurt Otu

Galium verum L.

Diğer adları
Yoğurt otu, sarı yoğurt otu; İngilizce lady's bedstraw, yellow bedstraw
Familya
Rubiaceae (Kökboyasıgiller)
Kullanılan kısım
Çiçekli toprak üstü kısımlar

Yoğurt otu, sarı çiçeklerinden yayılan bal ve saman karışımı kokusuyla tanınan, ince yapraklı bir çayır bitkisidir. Adını Anadolu köylerinde sütü mayalamak için kullanılmasından alır. Avrupa'da ise yatak minderlerinin içine serildiği ve peynir boyamak için kullanıldığı eski bir ev bitkisidir.

Botanik özellikleri

Galium verum, çok yıllık, 30-100 santim boylanan, ince ve dik gövdeli bir otsu bitkidir. Yapraklar çok ince, iğne biçimli, kenarları aşağı doğru kıvrık ve gövde üzerinde halkalar halinde, her halkada sekiz-oniki yaprak olacak biçimde dizilir. Yaz aylarında gövdenin ucunda, küçük, dört taç yapraklı, parlak sarı çiçeklerden oluşan yoğun, kabarık bir salkım açar. Çiçekler baldan ve kuru çimenden gelen tatlı bir koku taşır.

Haziran-eylül aylarında çiçek açar. Kuru çayırlarda, otlak ve tarla kenarlarında, güneşli yamaçlarda, yol kıyılarında ve ormanların açıklıklarında yetişir. Türkiye'de geniş yayılış gösterir; Trakya'dan Doğu Anadolu'ya kadar çeşitli bölgelerde bulunur. Aynı ailenin üyesi olan kökboya bitkisiyle akrabadır.

Tarihçe

Galium adı, Yunanca süt anlamına gelen gala sözcüğünden türetilmiştir; bunun nedeni, bitkinin Avrupa'da sütü kıvamlandırmak için kullanılmasıdır. Verum ise Latincede gerçek, asıl anlamına gelir ve bitkinin eskiden beri sütle ilişkisinin tanınmış olduğunu gösterir. Grieve, A Modern Herbal'da bitkinin Avrupa'da peynir yapımında ve peynire renk vermede kullanıldığını kaydeder.

İngilizce adı lady's bedstraw, Orta Çağ'da kokulu bitkilerin yatak ve minder dolgularında kullanılmasına ve bitkinin Meryem Ana ile ilişkilendirilmesine dayanır. Türkçedeki yoğurt otu adı ise doğrudan işlevini anlatan halk adıdır.

Kültürdeki yeri

Anadolu'nun bazı yörelerinde yoğurt otu, süt mayalamada kullanılan geleneksel bir bitkidir. Çiçekli dallar toplanır, kurutulur ya da taze haliyle ısıtılmış sütün içine atılır; süt bir süre dinlendirilerek mayalanması beklenir. Böylece evde yoğurt veya peynir yapımına katkı sağladığı düşünülür. Bu uygulama, hayvancılık yapan yaylacı topluluklarda eskiden beri bilinir.

Bitkinin kök kısımları, kökboya akrabası olduğundan kırmızı renk veren bir boya maddesi içerir; bazı Avrupa yörelerinde yün boyamada kullanılmıştır. Çiçekli dalların kuru çayır kokusu nedeniyle sandık, dolap ve yatak aralarına serilerek ev kokusu için kullanıldığı da eski bir halk uygulamasıdır.

Mutfakta

Yoğurt otu, mutfakta çay olarak ve süt ürünlerinin hazırlanmasında yer alır. Çiçekli kuru dallardan bir tutam alınır, kaynar suyla demlenir; hafif tatlı, otsu, bal ve kuru çimen kokulu bir içecek elde edilir. Bu çay çoğunlukla diğer çaylarla, örneğin ıhlamur ya da kekikle karıştırılarak içilir.

Süt mayalamada kullanılırken bir demet yoğurt otu ılık süte konur ve süt sıcak bir yerde dinlendirilir. Geleneksel bir yöntem olduğu için sonucun yöreye ve süte göre değişebileceği unutulmamalıdır. Kuru yoğurt otu bütün halde, ışıktan ve nemden uzak, kapalı bir kutuda saklanır.

Sık sorulan sorular

Yoğurt otu nedir?

Yoğurt otu (Galium verum), sarı çiçekli, ince yapraklı, Rubiaceae familyasından çok yıllık bir çayır bitkisidir. Süt mayalamadaki geleneksel kullanımı nedeniyle bu adı almıştır.

Yoğurt otu nerede yetişir?

Kuru çayırlarda, otlaklarda, güneşli yamaçlarda ve yol kenarlarında kendiliğinden yetişir. Türkiye'nin pek çok bölgesinde bulunur.

Yoğurt otu süte nasıl katılır?

Geleneksel olarak taze veya kurutulmuş çiçekli dallar ılık süte konur ve süt sıcak bir ortamda dinlendirilir. Sonuç, yöreye ve süte göre değişir.

Yoğurt otu nasıl saklanır?

Kurutulmuş dallar, ışıktan ve nemden uzak, kapalı bir kutu ya da torba içinde, serin bir yerde saklanmalıdır.

Kaynaklar

Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press.
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.

WhatsApp