Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Zerdeçal, kök sapını kaynatıp kurutup öğüttüğünüzde mutfağa parlak altın sarısı bir renk ve toprağımsı bir koku getiren bir baharattır. Hindistan'ın köklü yemek kültüründen dünyanın her köşesindeki köri karışımlarına uzanan yolculuğuyla ünlüdür.
Botanik özellikleri
Zerdeçal, boyu bir metreye yaklaşabilen, çok yıllık otsu bir bitkidir. Yer altında turuncu sarı renkli, parmak biçimli kalın bir kök sapı oluşturur; baharat olarak kullanılan kısım budur. Yapraklar geniş, uzun, sivri uçlu ve parlak yeşildir; doğrudan kök sapından çıkan yaprak kınları sahte bir gövde oluşturur. Çiçekler açık sarı ya da beyazımsı renkte olup yeşilimsi pembe kâğıtsı brakteler arasında koni biçimli bir başak halinde görülür.
Bitki sıcak ve nemli tropik iklimleri sever. Hindistan ve Güneydoğu Asya'da yaygın olarak yetiştirilir; yabani formu bilinmeyen, uzun süredir kültürde olan bir bitkidir. Türkiye'de doğal olarak yetişmez; baharat olarak çoğunlukla Hindistan'dan getirilir.
Tarihçe
Zerdeçal yüzyıllardır Güney Asya'da hem yemek hem de boya bitkisi olarak kullanılır. Baharat yolu üzerinden Orta Doğu'ya ve Akdeniz'e ulaşmıştır. Dioskorides'in, safrana benzeyen sarı renkli bir Hint kökünden söz ettiği ve bunun zerdeçalı anlattığı sıkça belirtilir.
Adı Arapça kökenli olup Farsça zerd, yani sarı sözcüğüne dayanan zerdeçöbe biçiminden Türkçeye geçmiştir. Zerde adlı tatlının rengi de bu sözcükle akrabadır; ancak eski zerdelerde renk çoğunlukla safrandan gelirdi.
Kültürdeki yeri
Güney Asya'da zerdeçal düğünlerde, törenlerde ve kutlamalarda sembolik bir renk olarak yer alır. Hindistan'da kumaş boyamada, özellikle de keşiş giysileri ve geleneksel boyalarda uzun süre kullanılmıştır. Rengi ışığa duyarlı olduğu için kalıcı bir boya sayılmaz ama canlı tonu ile bilinir.
Anadolu'da bitki doğal olarak yetişmediği için ticaretle gelen pahalı bir baharat olmuştur. Bu nedenle eski mutfaklarda safranın daha ucuz bir alternatifi olarak da görülmüş, pilav ve tatlılara renk vermiştir.
Mutfakta
Mutfakta toz zerdeçal, yemeklere sarı renk ve hafif acımsı, topraksı bir tat verir. Köri tozu, pilavlar, mercimek yemekleri, sebze sote ve tavuk marinasyonlarında sık kullanılır. Az miktarda kullanıldığında bile yemeğin rengini belirgin biçimde değiştirir; kumaşlara ve tezgâha leke bırakabileceği unutulmamalıdır.
Altın süt gibi sıcak içeceklerde de bir çay kaşığı kadarı baharat olarak eklenir. Kapalı bir cam kavanozda, ışıktan ve nemden uzak saklanması rengini ve kokusunu korur.
Sık sorulan sorular
Zerdeçal nedir?
Zerdeçal, Curcuma longa bitkisinin kök sapından elde edilen, sarı renkli ve topraksı kokulu bir baharattır.
Zerdeçal nerede yetişir?
Sıcak ve nemli tropik iklimde, özellikle Hindistan ve Güneydoğu Asya'da yetişir. Türkiye'de doğal olarak yetişmez.
Zerdeçal ile safran aynı şey midir?
Hayır. Safran, Crocus sativus çiçeğinin tepeciklerinden elde edilir; zerdeçal ise bir kök sapıdır. Sadece sarı renk vermeleri nedeniyle karıştırılır.
Zerdeçal nasıl saklanır?
Kapalı bir kavanozda, kuru, serin ve karanlık bir yerde saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Dalby, A., Dangerous Tastes: The Story of Spices, British Museum Press, 2000.