Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Kuşburnu tohumu yağı, it gülü yağı; İngilizce: rosehip seed oil; INCI: Rosa Canina Fruit Oil
Kaynak bitkinin familyası
Rosaceae (Gülgiller)
Elde edildiği kısım
Çekirdek (kuşburnu meyvesinin içindeki tohumlar)
Kuşburnu çekirdeği yağı, yabani gülün kırmızı meyvesinin içindeki sert tohumlardan elde edilir. Türkiye'de marmelat, reçel ve çay için toplanan kuşburnunun çekirdekleri çoğu zaman atık sayılırken, soğuk sıkımla turuncu-altın renkli kıymetli bir yağa dönüşür.
Elde edilişi
Kuşburnu, gül çalısının olgunlaşınca kırmızıya dönen sahte meyvesidir; içinde çok sayıda sert, tüylü tohum bulunur. Meyveler marmelat, pekmez veya kurutma için işlenirken tohumlar ayrılır, kurutulur ve soğuk presle sıkılır. Tohumların yağ oranı düşüktür, bu yüzden verim sınırlıdır. Yağ süzülerek koyu renkli şişelere doldurulur.
Rosa canina, Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika'ya yayılmış dikenli bir çalıdır; boyu iki-üç metreye ulaşabilir, kıvrık dikenli dalları, beyaz-pembe çiçekleri vardır. Anadolu'da kayalık yamaçlarda ve orman kenarlarında yabani yetişir. Türkiye'de kuşburnu toplanması ve işlenmesi özellikle Gümüşhane, Erzincan, Erzurum ve Tokat gibi illerde geleneksel bir faaliyettir; kuşburnu marmelatı Anadolu'nun tanınmış yöresel ürünlerindendir.
Tarihçe
Kuşburnu Antik Çağ'dan beri tanınan bir bitkidir. Dioskorides, bitkiden “kynosbaton” adıyla söz eder; bu Yunanca sözcük “köpek çalısı” anlamına gelir ve Latince canina adının kökenidir. Plinius da kuşburnu bitkisini anar. Orta Çağ'da bahçelerde ve manastırlarda yetiştirilen gül türleri arasında yer almıştır.
Türkçedeki “kuşburnu” adı, meyvenin kuş gagasına benzeyen burun biçimli çiçek tabanından gelir. Yabani gül yağları ise Anadolu'da Isparta gülü gibi kültür gülleri sayesinde daha tanınmıştır; kuşburnu çekirdeği yağı ise yakın zamanda yaygınlaşan bir üründür.
Renk, koku ve yapısı
Kuşburnu çekirdeği yağı amber ile turuncumsu sarı arasında renkte, akışkan ve hafif dokulu bir yağdır; kokusu hafif, bitkisel ve çoğu zaman biraz odunsudur. Yağ asidi bileşiminde linoleik ve alfa-linolenik asit baskındır, oleik asit de bulunur. Çoklu doymamış yağ asitleri nedeniyle hava ve ışıkla çabuk bozulur. Soğukta bulanıklaşabilir, oda sıcaklığında berraklaşır.
Kullanımı
Kuşburnu çekirdeği yağı esas olarak kozmetik alanında cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağı karışımlarında ve sabunlarda kullanılır. Sabun yapımında doymamış yağ asidi oranı yüksek olduğundan çok az miktarda, çoğunlukla karışımın son aşamasında eklenir. Hafif dokusu sayesinde başka yağlarla karıştırılarak taşıyıcı yağ olarak da kullanılır.
Mutfakta yağ olarak yaygın değildir; kuşburnunun etli kısmı ise marmelat, reçel, pekmez, çay ve meyve suyunda yerini alır.
Saklama: Çok çabuk acılaşan bir yağdır. Koyu renkli küçük şişelerde, ağzı sıkıca kapalı olarak serin ve karanlık yerde, tercihen buzdolabında saklanmalı ve açıldıktan sonra kısa sürede tüketilmelidir. Keskin, boyalı ya da balıksı bir koku gelişirse atılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kuşburnu çekirdeği yağı nedir?
Kuşburnu meyvesinin içindeki tohumlardan soğuk sıkımla elde edilen, amber-turuncu renkli bir bitkisel yağdır.
Kuşburnu çekirdeği yağı nasıl elde edilir?
Meyve işlenirken ayrılan tohumlar kurutulur ve soğuk presle sıkılır; çekirdeklerin yağ oranı düşük olduğundan verim sınırlıdır.
Kuşburnu çekirdeği yağının rengi neden turuncudur?
Tohumdaki doğal karotenoid türü pigmentler yağa geçtiği için soğuk sıkımda amber ve turuncu tonlar görülür; rafinasyon bu rengi açar.
Kuşburnu çekirdeği yağı nasıl saklanır?
Koyu cam şişede, serin ve karanlık yerde, mümkünse buzdolabında saklanır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Gunstone, F.D. (ed.), Vegetable Oils in Food Technology, 2. baskı, Wiley-Blackwell, 2011.