Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Acı çehre, cehri, akdiken; İngilizce: common buckthorn, purging buckthorn
Familya
Rhamnaceae (Cehrigiller)
Kullanılan kısım
Kabuk ve meyve (yalnız botanik ve tarihî ilgi; meyvesi yenmez)
Akdiken, Avrupa'dan Batı Asya'ya uzanan geniş bir alanda çalılık ve orman kenarlarında yetişen dikenli bir çalıdır. Türkiye'de acı çehre ve cehri adlarıyla da bilinir; olgun meyveleri siyahtır ve yenmez. Tarihte kabuğu ve meyveleri boya yapımında anılmış, bitki Rhamnus cinsinin tipik bir örneği sayılmıştır.
Botanik özellikleri
Rhamnus cathartica, 3-6 metreye ulaşabilen, dalları karşılıklı dizilmiş ve uçları sivri dikenle biten yaprak döken bir çalı ya da küçük ağaçtır. Yaprakları yumurtamsı veya eliptik, kenarları ince dişli, damarları ise yaprak ucuna doğru kıvrılan belirgin yaylar halindedir. Küçük, yeşilimsi sarı çiçekleri ilkbaharın sonunda demetler halinde açar; bitki genellikle iki evcikli olup erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde bulunur.
Meyve, olgunlaştığında siyaha dönen, bezelye iriliğinde, 3-4 çekirdekli bir etli meyvedir. Türkiye'de Rhamnus cinsi Flora of Turkey kapsamında birçok türle temsil edilir ve akdiken bunlardan yalnız biridir. Bitki kireçli topraklarda, çalılıklarda, dere kenarlarında ve ormanların aydınlık kenarlarında kolayca yerleşir; bazı bölgelerde, özellikle Kuzey Amerika'da, istilacı bir tür olarak da anılmaktadır.
Tarihçe
Rhamnus adı antik Yunan ve Latin kaynaklarında dikenli çalılar için kullanılan bir terime dayanır. Dioskorides ve Plinius'un eserlerinde dikenli çalılar arasında bu cinsle ilişkilendirilen bitkilerden söz edilir, ancak bugünkü türlerle birebir eşleştirme yapmak her zaman mümkün değildir. Orta Çağ Avrupa'sında bitki bahçe çitlerinde ve botanik yazmalarında kayıtlı yer almıştır.
Baytop'un Türkçe bitki adları çalışmalarında akdiken, acı çehre ve cehri gibi adlar Rhamnus cinsinin farklı türleri için kullanılmış, yöreden yöreye değişen adlandırmalar kaydedilmiştir. Grieve'in A Modern Herbal adlı eserinde de bitki, eski İngiliz kayıtlarıyla birlikte ayrıntılı biçimde tanıtılır. Bu kaynaklarda anılan eski kullanımlar yalnızca tarihî bilgi olarak okunmalıdır.
Kültürdeki yeri
Cehri sözcüğü Türk kültüründe yalnız bir bitki adı olarak değil, boya sanatının bir terimi olarak da yaşamıştır. Rhamnus türlerinin olgun olmayan meyvelerinden elde edilen sarı boya maddesi, geleneksel halı, kilim ve kumaş boyacılığında kullanılan doğal boyalar arasında anılır. Bu nedenle bazı yörelerde bitki, renkli yün ve ipek boyamacılığı geleneğinin bir parçası olarak hatırlanır.
Bitkinin dikenli yapısı nedeniyle Avrupa'da uzun süre canlı çit olarak dikildiği bilinir. Dalları sert ve odunsu olduğu için küçük el aletlerinin sapı gibi işlerde de anıldığı kaynaklarda geçer. Bugün ise akdiken daha çok doğa gözlemcilerinin ve botanikle ilgilenenlerin tanıdığı bir çalı olarak anılmaktadır.
Mutfakta
Akdiken mutfakta kullanılan bir bitki değildir; meyveleri yenmez ve gıda olarak tüketilmemelidir. Meyve, kabuk ve yaprakların tüketilmesi uygun değildir; bitkinin bu bölümleri yalnızca botanik tanıtım ve tarih bakımından ele alınır. Bitkiyi doğada görenlerin meyvelerini toplayıp yememesi, özellikle çocukların bu meyvelere ulaşmaması gerekir.
Kurutulmuş bitki materyali saklanacaksa serin, kuru, ışık görmeyen ve kapalı bir kapta, gıda maddelerinden ayrı tutulmalı ve etiketlenmelidir. Boyacılıkta ya da kuru bitki koleksiyonunda kullanılacak parçalar da çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde bekletilmelidir. Şüphe duyulan bir bitkiyi tanımlamak için mutlaka bir botanikçiye ya da güvenilir bir flora kaynağına başvurulmalıdır.
Acı çehre çayı çaylardandır. Vücudun fazla su toplamasını engeller ve ödem problemini yok eder. Ödemden kurtulduğunuzda ise yağ yakımınız…
Acı çehre çayı çaylardandır. Vücudun fazla su toplamasını engeller ve ödem problemini yok eder. Ödemden kurtulduğunuzda ise yağ yakımınız başlar. Birçok faydası ile sevilen acı çehre çayı , bağırsakları harekete geçirerek yemeklerin daha hızlı sindirilmesini sağlar.
Akdiken, Rhamnus cathartica adıyla bilinen, dikenli dalları ve siyah meyveleriyle tanınan, yaprak döken bir çalıdır. Türkiye'de acı çehre ve cehri adlarıyla da anılır.
Akdikenin Latince adı nedir?
Latince adı Rhamnus cathartica L. olup Rhamnaceae (Cehrigiller) familyasındandır.
Akdikenin meyvesi yenir mi?
Hayır. Meyveleri yenmez; bitkinin hiçbir bölümü gıda olarak tüketilmemelidir. Siyah meyveleri çocuklar için özellikle dikkat gerektirir.
Cehri boyası nedir?
Cehri, geleneksel halı ve kilim boyacılığında kullanılan, Rhamnus türlerinin meyvelerinden elde edilen sarı doğal boyanın adıdır. Bu boya bitkinin kültürdeki en bilinen kullanım alanlarından biridir.
Kaynaklar
Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Mabberley's Plant-Book Kew, Plants of the World Online (POWO)