Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Atkestanesi, acı kestane; İng. horse chestnut, conker tree
Familya
Sapindaceae (Sabunağacıgiller)
Kullanılan kısım
Süs ağacı olarak tüm ağaç (tohumu yenmez, zehirlidir)
At kestanesi (Aesculus hippocastanum), Balkanlar kökenli, geniş tepeli ve gösterişli çiçek salkımlarıyla tanınan bir gölge ağacıdır. Tohumları çiğ ya da pişmiş olarak yenmez, zehirlidir. Sofradaki kestane ağacıyla (Castanea sativa) yalnızca benzer görünümlü tohumları nedeniyle karıştırılır.
Botanik özellikleri
At kestanesi 25-30 metreye kadar boylanabilen, geniş ve yuvarlak tepeli, yaprak döken bir ağaçtır. Yaprakları avuç içi biçiminde, genellikle yedi yaprakçıktan oluşan iri bileşik yapraklardır ve ağaca belirgin bir görünüm verir. Nisan sonu ile mayıs ayında dik, mum biçimli, beyaz üzerine sarı ve kırmızı benekli çiçek salkımları açar.
Meyve, dışı yeşil, kısa ve seyrek dikenli bir kapsüldür; içinden genellikle bir iki adet iri, parlak kahverengi ve yüzeyinde açık renkli bir leke bulunan tohum çıkar. Eskiden ayrı bir aile olarak gösterilen hippocastanaceae grubu bugün sabunağacıgiller (Sapindaceae) içinde değerlendirilir. Tohumlar saponin ve benzeri bileşikler içerir; bu yüzden acıdır ve çiğ ya da pişmiş olarak yenmez.
Tarihçe
Tür doğal olarak Balkan Yarımadası'nın güneyinde, Yunanistan, Arnavutluk ve çevresindeki dağlık ormanlarda yetişir. Avrupa botanik tarihinde, 16. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'dan Viyana'ya gönderilen tohumlar aracılığıyla batıya yayıldığı anlatılır; bu yayılışta Charles de l'Écluse (Clusius) adı öne çıkar. Ardından Avrupa'nın saray bahçelerinde, sonra da cadde ve meydanlarında geniş yer buldu.
Latince tür adı hippocastanum, Yunanca at ve kestane sözcüklerinden gelir; Türkçedeki at kestanesi adı da onun çevirisidir. Adın nereden kaynaklandığı konusunda çeşitli rivayetler dolaşır; bunlardan biri tohumların bir zamanlar atlara verildiği yönündedir, ancak bu kesin biçimde belgelenmiş değildir. Bahçe bitkisi olarak yetiştirilmesi bugün kuzey yarım kürenin serin ve ılıman şehirlerinde yaygındır.
Kültürdeki yeri
At kestanesi, İngiltere ve diğer bazı ülkelerde çocukların conkers adı verilen oyununda kullanılan, ipe geçirilmiş tohumlarıyla bilinir. Kent merkezlerinde ve parklarda sıkça dikilen, gölgesi geniş bir ağaçtır. İstanbul başta olmak üzere ülkemizin birçok şehrinde sokak ve park ağacı olarak görülür.
Tohumlardaki saponinler suda köpürdüğü için, geçmişte bazı yörelerde tohumlar öğütülerek çamaşır yıkamada sabun yerine kullanılmıştır. Sonbaharda yerde biriken parlak tohumlar çocuklar için ilgi çekicidir; ancak ağza alınmamalıdır. Tohumların hayvanlar ve çocuklar için zehirli olduğu unutulmamalıdır.
Mutfakta
At kestanesi tohumu yenmez. Tohumları çiğ, kavrulmuş ya da haşlanmış olarak tüketilmemelidir; zehirlidir. Bu nedenle sofralık kestanenin yerine geçmez ve mutfakta kullanılmaz.
Bitki bir süs ve gölge ağacıdır. Tohumlar süs amaçlı toplanıyorsa çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı, kuru ve kapalı bir yerde saklanmalıdır. Sofralık kestane (Castanea sativa) almak isteyenler tohum kabuğundaki farklara dikkat etmelidir.
At kestanesi, Balkanlar kökenli, büyük ve gösterişli bir süs ağacıdır; tohumları yenmez, zehirlidir.
Latince adı nedir?
Latince adı Aesculus hippocastanum L. şeklindedir.
Yenen kestaneyle farkı nedir?
Yenen kestane (Castanea sativa) kayıngiller ailesindendir; yaprakları uzun ve kenarı dişlidir, meyve zarfı sık ve ince dikenlidir, içinde genellikle iki üç tohum bulunur. At kestanesinin yaprakları avuç içi biçiminde bileşiktir, kapsülü seyrek ve kısa dikenlidir, içinde genellikle bir iki iri, parlak tohum bulunur ve tohum yenmez.
Nerede yetişir?
Doğal olarak Balkan Yarımadası'nın güneyinde yetişir; park ve caddelerde ülkemizde ve Avrupa'da geniş ölçüde dikilmiştir.
Kaynaklar
Mabberley's Plant-Book, Cambridge University Press Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Edinburgh University Press Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994 Grieve, M., A Modern Herbal, 1931 Kew Science, Plants of the World Online (POWO)