Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Ardıç Katranı (Juniperus oxycedrus) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Ardıç Katranı fotoğraf 1Ardıç Katranı fotoğraf 2Ardıç Katranı fotoğraf 3Ardıç Katranı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Krzysztof Golik, CC BY-SA 4.0 · Tylwyth Eldar, CC BY-SA 4.0 · Carolina Latorre Canet, CC BY-SA 4.0 · Daniel VILLAFRUELA., CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ardıç Katranı

Juniperus oxycedrus L.

Diğer adları
Katran ardıcı katranı, katran yağı, cade oil, juniper tar (İng.), huile de cade (Fr.); INCI: Juniperus Oxycedrus Tar
Kaynak bitkinin familyası
Cupressaceae (Servigiller)
Elde edildiği kısım
Odun (kütük ve kökler)

Ardıç katranı, katran ardıcı olarak bilinen Juniperus oxycedrus ağacının odununun havasız ortamda kuru damıtılmasıyla elde edilen, koyu kahverengi-siyah, yoğun ve dumanlı kokulu bir üründür. Buharla damıtılan uçucu yağlardan farklıdır. Anadolu'nun Toros ve Ege dağ köylerinde katran kazanları yüzyıllarca çalışmış, katran bir geleneğin adı olmuştur.

Elde edilişi

Katran, ardıç odununun kapalı bir kapta yüksek ısıda ısıtılmasıyla, yani kuru damıtmayla (piroliz) elde edilir. Geleneksel yöntemde odun parçaları toprağa gömülü ya da taştan yapılmış bir kazanın içine doldurulur, odun yakılır ve ısıdan eriyen katran bir oluktan akıtılarak toplanır. Çıkan miktar odunun yaşına, yağ içeriğine ve kazanın tasarımına göre değişir.

Juniperus oxycedrus, kırmızımsı kahve meyveli, iğne yapraklı, çalı ya da küçük ağaç boyunda bir ardıç türüdür. Akdeniz havzasında yayılır. Türkiye'de Ege, Akdeniz ve Batı Karadeniz'in kurak, taşlı yamaçlarında yetişir. Katranın yapımında odunu, özellikle yağlı kütük ve kökleri tercih edilir.

Tarihçe

Katran, Anadolu köy yaşamında ahşap ve ip işçiliğinin gündelik malzemesiydi. Kayık ve gemi gövdelerinin kalafat işinde, ahşap eşyaların bakımında, hayvan gereçlerinde katran çok kullanılmıştır. Katran kazanları, Toros eteklerindeki ve Batı Anadolu'nun orman köylerinde bir geçim kaynağı sayılmıştır.

Katran sözcüğü Arapça kökenlidir ve Türkçeye yerleşmiştir; ardıç ağacından elde edilen katran, Fransızcada cade adıyla anılır. Plinius ve Dioskorides, ardıç ve sedir türlerinden elde edilen reçineli, katranlı ürünleri kaydeder. Katranın kültürel yeri Baytop'un sözlüğünde yöresel adlarla da karşımıza çıkar.

Renk, koku ve yapısı

Ardıç katranı koyu kahverengiden siyaha değişen renkte, kıvamlı, yapışkan ve viskoz bir sıvıdır. Kokusu belirgin biçimde dumanlı, isli, deri ve kömür gibidir; güçlü ve kalıcıdır. İçeriği tek bir bileşenle tanımlanamaz; guaiakol, kresol gibi fenolik bileşikler ve sesquiterpenler gibi çok sayıda madde içerir. Soğukta kıvamı artar, ısıtıldığında akıcılaşır.

Kullanımı

Katran yemeklik değildir. Geleneksel olarak sabun yapımında, ahşap ve deri bakımında, kalafat işlerinde kullanılmıştır. Günümüzde katranlı sabunlar ve şampuanlar, koku bileşimi olarak ardıç katranı içerebilir. Parfüm bileşimlerinde deri ve duman notası vermek için çok küçük oranlarda kullanılır.

Güvenlik notu: Ardıç katranı, buharla damıtılan uçucu yağ değildir, ancak aynı dikkat gerekir. Saf haliyle doğrudan cilde sürülmemeli, yutulmamalı, gözle teması önlenmeli, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde tutulmalıdır. Kozmetik ve koku ürünlerinde kullanımı mevzuatla sınırlandırıldığından yalnızca etiketinde izin verilen oranı belirtilen ürünler tercih edilmelidir.

Saklama: Koyu cam ya da metal kapta, kapağı sıkı kapalı, serin yerde saklanır.

Bu yağı içeren ürünlerimiz

Kırıntı Ardıç Katranı Yağı 50 Ml — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Kırıntı

50 ml'lik pratik ambalajı ile istediğiniz her an, istediğiniz yerde kullanım imkanı sunar;

Ardıç Katranı hakkında

Sık sorulan sorular

Ardıç katranı nedir?

Katran ardıcı odununun kuru damıtılmasıyla elde edilen, koyu renkli, dumanlı kokulu yoğun bir üründür.

Ardıç katranı nasıl elde edilir?

Odun parçaları kapalı bir kazanda havasız ortamda ısıtılır; eriyen katran bir oluktan akıtılarak toplanır.

Ardıç katranı ile ardıç yağı arasındaki fark nedir?

Ardıç yağı meyveden buharla damıtılan, açık renkli, ferah kokulu uçucu yağdır. Katran ise odunun kuru damıtılmasıyla elde edilen, koyu renkli ve dumanlı kokulu bir üründür.

Ardıç katranının kokusu neden dumanlıdır?

Odun yüksek ısıda yanmadan kuruyken ayrıştığı için fenolik bileşikler oluşur ve bunlar duman benzeri bir koku verir.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.
Tisserand, R. & Young, R., Essential Oil Safety, 2. baskı, Churchill Livingstone, 2014.

WhatsApp