Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Kelem yağı, kara lahana yağı (maserat için kullanılan ad); İngilizce: Cabbage oil, cabbage seed oil
Kaynak bitkinin familyası
Brassicaceae (Turpgiller)
Elde edildiği kısım
Yaprak (taşıyıcı yağda bekletilerek), tohum (sıkımla)
Lahana yağı, Karadeniz sofralarından sarma ve turşuya uzanan Anadolu mutfağının en bilinen sebzelerinden birinin adını taşır. Piyasada bu adla satılan ürünler çoğunlukla lahana yapraklarının bitkisel bir taşıyıcı yağda bekletilmesiyle hazırlanan maseratlardır; tohumdan elde edilen sabit yağ ise daha az bilinir.
Elde edilişi
Lahana yağı için iki ayrı yol izlenir. Ticarette daha yaygın olanı maserasyondur: doğranmış taze ya da kurutulmuş yapraklar zeytinyağı, ayçiçek yağı gibi bir taşıyıcı yağın içinde belirli bir süre bekletilir, süzülür ve yağ berraklaşana kadar dinlendirilir. Tohum yağı ise olgun tohumların soğuk ya da sıcak presleme ile sıkılmasıyla elde edilir; verim tohumun çeşidine göre değişir.
Kaynak bitki Brassica oleracea, turpgiller familyasından, genellikle iki yıllık yetiştirilen bir sebzedir. Baş lahana, karalahana, karnabahar, brokoli ve Brüksel lahanası aynı türün farklı kültür biçimleridir. Türkiye'de lahana yetiştiriciliğinin kalbi sayılan Karadeniz kıyı kuşağında, kışın bile hasat edilen kara lahana bahçeleri bölgenin tanınmış görüntülerindendir.
Tarihçe
Lahana, Avrupa'nın en eski kültür sebzelerinden biridir. Plinius Naturalis Historia'da lahananın birçok çeşidinden söz eder; Dioskorides de De Materia Medica'da bitkiyi tanıtır. Latince brassica adı Roma döneminde bu sebze için kullanılan sözcüktür. Türkçedeki lahana ise Yunanca lakhanon sözcüğüne dayanır; Baytop'un sözlüğünde de bu ve türevleri bitki adları arasında yer alır.
Lahana yağına ilişkin eski dönemlerden gelen yaygın kabul görmüş bir kayıt bulunmaz; günümüzdeki maseratlar el yapımı bitkisel yağ geleneğinin devamıdır.
Renk, koku ve yapısı
Maserasyonla hazırlanan lahana yağı, taşıyıcı yağın rengini taşır; sarıdan yeşilimsi sarıya uzanan tonlarda, hafif otsu ve sebzemsi kokulu bir yağdır.
Tohum yağı ise turpgillerin ortak özelliğini taşır; bu cinsin tohum yağlarında oleik, linoleik ve erusik asit gibi yağ asitleri bulunur. Lahananın keskin kokusu, turpgillere özgü kükürtlü bileşiklerden gelir ve yaprak ezildiğinde ya da pişirildiğinde belirginleşir.
Kullanımı
Maseratlar yemeklik yağ olarak sunulmaz; cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağlarında ve ev yapımı sabunlarda taşıyıcı yağ olarak kullanılır. Yemeklik amaçla kullanılıp kullanılamayacağı, tohum yağında üreticinin etiketinde belirttiği bilgiye göre değerlendirilmelidir. Sofrada ise asıl yeri sebzenin kendisi alır: sarma, dolma, çorba, turşu ve Karadeniz'in kara lahana yemekleri.
Saklarken ağzı sıkı kapalı, koyu renkli cam şişe tercih edilmeli; ışıktan ve sıcaktan uzak, serin bir yerde durmalıdır. Maseratlarda yaprak parçası ve su kalırsa küflenme görülebileceğinden süzme titizlikle yapılmalıdır.
Piyasada lahana yağı adıyla satılan ürünler çoğunlukla lahana yapraklarının bir taşıyıcı yağda bekletilmesiyle hazırlanan maseratlardır. Lahana tohumundan sıkılan sabit yağ da ayrı bir üründür.
Lahana yağı nasıl elde edilir?
Yaprak yöntemiyle yapraklar taşıyıcı yağda bekletilip süzülür; tohum yöntemiyle tohumlar preslenerek yağı alınır.
Lahana yağı nasıl saklanır?
Koyu cam şişede, ağzı kapalı, serin ve ışık almayan bir yerde saklanır; kokusu değişirse acılaşmış demektir.
Kaynaklar
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy). Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Gunstone, F.D. (ed.), Vegetable Oils in Food Technology, 2. baskı, Wiley-Blackwell, 2011. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.