Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / TokatTelefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat
Üzerlik tohumu yağı, Anadolu'nun kurak bozkırlarında kendiliğinden yetişen Peganum harmala tohumlarının bir taşıyıcı yağda bekletilmesiyle hazırlanır. Bitki, tohumlarının tütsü olarak yakılmasıyla bilinen nazarlık geleneğiyle özdeşleşmiştir. Tohumları zehirlidir; yağ yenmez, yutulmaz.
Elde edilişi
Yağ, kurutulmuş tohumların ezilip zeytinyağı gibi bir taşıyıcı yağda bekletilmesi (maserasyon) ve süzülmesiyle hazırlanır. Tohumlar zehirli olduğundan ürün yalnızca dış kullanıma yönelik tutulur. Verim sabit değildir.
Peganum harmala, kırk-seksen santimetre boyunda, çok yıllık, dallanan, bozkır bitkisidir. Yaprakları derin dilimli, çiçekleri beyaz ve beş yapraklıdır; yuvarlak kapsül meyvesi içinde çok sayıda küçük, koyu kahverengi tohum taşır. Akdeniz'den Orta Asya'ya kadar kurak ve tuzlu topraklarda yayılır; Türkiye'de İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bozkırlarında yaygındır. Tohumlar geçmişte kırmızı boya yapımında da kullanılmıştır.
Tarihçe
Bitki, Dioskorides'in bahsettiği peganon agrion adlı bitkiyle ilişkilendirilir. Orta Doğu ve Orta Asya kültürlerinde nazara karşı tütsü olarak yakılan bir bitki olarak öne çıkar. Harmal adı Arapçadan gelir; üzerlik adının kökeni konusunda kesin bir görüş yoktur.
Anadolu'da tohumlar kurutulup nazarlıkla birlikte evlerde asılır, ya da küçük keselerde saklanır; yakıldığında çıtırtıyla patlayan tohumların ses çıkarması bu geleneğin merkezindedir. Bu uygulamalar kültürel gelenek olarak anlatılır.
Renk, koku ve yapısı
Yağın rengi taşıyıcıya göre sarıdan kahverengimsi-turuncuya uzanır; tohumlardaki pigmentler yağa hafif bir renk verir. Kokusu ağır, otsu, hafif tütsümsü ve acımsıdır. Tohumlarda alkaloit türü bileşikler bulunur ve bitki zehirlidir. Yağın kıvamı akıcıdır.
Kullanımı
Yenmez, yutulmaz; yemeklik değildir. Çocuklardan ve evcil hayvanlardan uzak tutulmalıdır. Yalnızca dış kullanıma yönelik kozmetik ürünlerde, sabunlarda ve el yapımı bakım karışımlarında hammadde olarak bulunabilir. Kurutulmuş tohumlar tütsü ve nazarlık geleneğinde, boya yapımında ve el sanatlarında değerlendirilir. Tütsü dumanı kapalı ortamda solunmamalıdır.
Saklama: Işıktan ve sıcaktan uzakta, ağzı sıkıca kapalı koyu cam şişede, çocukların erişemeyeceği yerde saklanır.
Peganum harmala tohumlarının taşıyıcı yağda bekletilmesiyle hazırlanan, yalnızca dış kullanım amaçlı bir yağdır; bitki zehirlidir.
Üzerlik tohumu yağı nasıl elde edilir?
Kurutulmuş tohumlar ezilip taşıyıcı yağda haftalarca bekletilir ve süzülür.
Üzerlik otu neden nazarlıkla anılır?
Anadolu'da kurutulmuş tohumların tütsü olarak yakılması bir halk geleneğidir; bu gelenek nazara karşı uygulama olarak anlatılır.
Üzerlik yağı yenir mi?
Hayır; bitki zehirlidir, yağ yutulmamalıdır.
Kaynaklar
Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy). Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994. Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008. Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.