Telefon ve WhatsApp ile sipariş: 0356 275 24 27 · Turhal'dan Türkiye'nin her yerine kargo · 1978'den beri babadan oğula aktar · Turhal / Tokat

← Bitki ve Baharat Ansiklopedisi

Isırgan Tohumu Yağı (Urtica dioica) — Çeçen Şifalı Bitkiler, Turhal
Isırgan Tohumu Yağı fotoğraf 1Isırgan Tohumu Yağı fotoğraf 2Isırgan Tohumu Yağı fotoğraf 3Isırgan Tohumu Yağı fotoğraf 4
Fotoğraflar: Dinesh Valke from Thane, India, CC BY-SA 2.0 · Balajijagadesh, CC BY-SA 4.0 · Alvesgaspar, CC BY-SA 4.0 · Vinayaraj, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Isırgan Tohumu Yağı

Urtica dioica L.

Diğer adları
Isırgan otu tohum yağı, ısırgan çekirdeği yağı; İngilizce: nettle seed oil; INCI: Urtica Dioica Seed Oil
Kaynak bitkinin familyası
Urticaceae (Isırgangiller)
Elde edildiği kısım
Tohum (ısırgan tohumu)
Kaynak bitki
Isırgan Otu

Isırgan tohumu yağı, dokununca yakıcı tüyleriyle bilinen ısırgan otunun tohumlarından elde edilir. Anadolu'nun yol kenarlarında, bahçe duvarlarında kendiliğinden biten bu bitki, tohum yağıyla bambaşka, koyu yeşil renkli ve nadir bir ürüne dönüşür.

Elde edilişi

Isırgan tohumları, yaz sonunda bitkinin dişi sapları üzerinde sallanan salkımlarda olgunlaşır. Tohumlar toplandıktan sonra kurutulur, temizlenir ve soğuk presle sıkılır. Tohumlar çok küçük olduğundan ve yağ oranı sınırlı olduğundan verim düşüktür; yağ da bu nedenle çok az üretilir. Çözücü ekstraksiyonu da kullanılabilir.

Urtica dioica, çok yıllık, boyu bir ile iki metreyi bulan bir otsu bitkidir; gövde ve yapraklar, değince cildi kaşındıran, kırılgan yakıcı tüylerle kaplıdır. Cins adı Latince “urere” (yakmak) sözcüğüne, tür adı olan dioica ise erkek ve dişi çiçeklerin ayrı bitkilerde bulunmasına işaret eder. Dünyanın ılıman bölgelerinde yayılış gösterir; Türkiye'de Karadeniz'den Ege'ye kadar nemli yerlerde, bahçe kenarlarında ve ormanlık alanlarda yaygındır.

Tarihçe

Isırgan, Antik Çağ'dan beri tanınan, lifleri kumaşa, sapları ise gıdaya dönüştürülen bir bitkidir. Dioskorides ve Plinius ısırgandan “akalyphe” ve “urtica” adlarıyla söz eder. Avrupa'da Orta Çağ'da ısırgan lifinden ip ve kumaş üretildiği bilinir; I. Dünya Savaşı sırasında Almanya'da kumaş üretimi için de değerlendirilmiştir.

Anadolu mutfağında özellikle Karadeniz yöresinde ısırgan çorbası, ısırgan kavurması ve börek harcı olarak genç yapraklar kullanılır. Türkçedeki “ısırgan” adı, dokunduğunda ısırır gibi yakmasından gelir. Tohum yağı ise modern dönemde kozmetik hammadde olarak ilgi görmüştür.

Renk, koku ve yapısı

Isırgan tohumu yağı koyu yeşilden zeytin yeşiline uzanan bir renkte, akışkan ve hafif kokulu bir yağdır; kokusu bitkisel ve hafif tohum benzeridir. Yağ asidi bileşiminde linoleik asit ve alfa-linolenik asit baskındır, oleik asit de bulunur. Klorofil gibi yeşil pigmentler yağa rengini verir. Çoklu doymamış yağ asitleri nedeniyle ışık ve hava ile çabuk bozulur. Soğukta bulanıklaşabilir.

Kullanımı

Isırgan tohumu yağı mutfakta yaygın bir yağ değildir; ağırlıklı olarak kozmetik alanında kullanılır. Cilt ve saç bakım ürünlerinde, masaj yağı karışımlarında ve sabunlarda yer alır. Sabun yapımında doymamış yağ asitleri bol olduğundan çok küçük miktarlarda eklenir. Hafif dokusu nedeniyle başka yağlarla karıştırılarak taşıyıcı yağ olarak da değerlendirilir.

Isırganın mutfaktaki yeri ise genç yaprakları iledir: pişirilince yakıcı tüyler etkisini yitirir ve yaprak çorba, kavurma, börek ve pilav gibi yemeklerde kullanılır.

Saklama: Çabuk acılaşan bir yağdır. Koyu cam şişede, ağzı kapalı olarak serin ve karanlık yerde, tercihen buzdolabında saklanmalı ve açıldıktan sonra kısa sürede kullanılmalıdır. Isı ve ışık bozulmayı hızlandırır; ekşi, boyalı ya da keskin koku gelişen yağ atılmalıdır.

Bu yağı içeren ürünlerimiz

Sık sorulan sorular

Isırgan tohumu yağı nedir?

Isırgan otunun tohumlarından soğuk sıkımla elde edilen, koyu yeşil renkli bir bitkisel yağdır.

Isırgan tohumu yağı nasıl elde edilir?

Olgunlaşan tohumlar toplanıp kurutulur, temizlenir ve soğuk presle sıkılır; tohumlar küçük olduğundan verim düşüktür.

Isırgan tohumu yağının rengi neden yeşildir?

Tohumdaki klorofil gibi yeşil pigmentler soğuk sıkım sırasında yağa geçtiği için yağ koyu yeşil görünür.

Isırgan tohumu yağı nasıl saklanır?

Koyu cam şişede, serin ve karanlık yerde, mümkünse buzdolabında saklanır.

Kaynaklar

Dioskorides, De Materia Medica (MS 1. yy).
Plinius, Naturalis Historia (MS 1. yy).
Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 1994.
Mabberley, D.J., Mabberley's Plant-Book, 3. baskı, Cambridge University Press, 2008.
Grieve, M., A Modern Herbal, Londra, 1931.

WhatsApp